Kev H. T. Ellacoiiibe

CLYST St, GEOEGS

Topsham

UNIVERSITY OF ILLINOIS LIBRARY

■ Class Book Volume

My 0 M

THE

PUBLICATIONS

OF THE

SURTEES SOCIETY

ESTABLISHED IN THE YEAR

MDCCCXXXIV.

MDCCCXXXV.

NEWCASTLE : PR1NTE0 AT TME COURANT OFFICE, BY J. BLACKVVELL AK» CO.

REGINALDI

M 0 N A C H I D U N E L M E N S I S LIBELLUS

D E A D M I R A N D I S

ISeati erutijtirili

VIRTUTIBUS

QU« NOVELLIS PATRAT^ SUNT TEMPOllIBUS.

LONDON :

J. B. NICIIOLS AND SON, 1'AItLrAMENT STREET WILLIAM PICKERING, CIIANCEHY LANE.

At a meeting of the Council of the Surtees Society, on the fourth day of December, 1834, it was

Resolved — That four hundred copies of a manuscript, hitherto unpubUshed, entitled Reginaldi Monachi Dunel- MENSis Ltbellus de Admirandis Beati Cuthberti Virtu-

TIBUS QU^ NOVELLIS PATRATiE SUNT TEMPORIBUS, bc printed

by the Society.

JAMES RAINE,

Secretary.

A FEW

REFATORiAL REMARKs seem necessarj, relative to the Author whose book is now for the first time pubhshed, and the reasons which have induced the Sur- TEEs SociETY to commenco with him the series of their pubhcations.

Of Reginald, the writer of the pre- sent volume, or rather, let us say, the credulous collector of the legends it contains, nothing is known, save that he was a Monk of Durham in the twelfth century. In the York M S., hereafter mentioned, he is called **of Colding- ham," by which may, perhaps, be inti- mated, thathe was a native of that place; but as the Priory of Coldingham was at his period a Cell attached to the great Monastery of Durham, which stationed its Monks in its distant estabhshments and recalled them at pleasure, his being styled "of Coldingham" impHes, per- haps, merely this, that he was once a resident there by command of his

VIU

PREFATORIAL

superior, the Prior of Durham. Among the Monks of Durham, Reginald was, at the time our Author flourish- ed, a not uncommon name ; but it is probably of himself he speaks in p. I67, unus — Reginaldus nomine." Xe- nophon and Caesar had set him the example. Of his period there can be no doubt, as he speaks (p. 180) of an event which happened in the year 1165,^ " nostris die- bus," and gives other dates down to the year 11 72 (p. 254), and as the Libellus" is dedicated to St. Ethelred, the celebrated Abbot of Rievaulx, who was then advanc- ed in years (p. 7)? and whose life is known to have ex- tended into the latter half of the twelfth century.

It was chiefly at the suggestion, and partly by the as- sistance, of the Abbot of Rievaulx that the present coUec- tion was made. " In hujus tamen studii operam, Dominus Etheldredus Abbas Rievallensis nostri timo- ris roboravit audaciam ; qui ssepius nonnulla miracula nobis Beatum Cuthbertum magnificando retuht" — " mi- racula, igitur, quse de ipsius ore didicimus, ipsius auten- tica sanctitate esse veridica non diffidimus," p. 4 and 32. Reginald, at p. 7» intimates that the whole compilation was submitted to the Abbot for his correction ; and these circumstances may serve to explain the title of the York copy of the book — " Libellus de miracuhs S. Cuthberti secundum Reginaldum de Coldingham — Incipit proemi- um in subsequentem hbellum de virtutibus et miracuhs gloriosi Bontificis Cuthberti, secundum Etheldredum venerabilem Abbatem Rievallensis Ecclesise et Reginal- dum monachum de Coldingham, directum Priori et Con- ventui Ecclesise Dunelmensis." The title which we have prefixed to our volume is affbrded by the manuscript

REMARKS.

IX

itself from which we print (v. p. 16); and Mr. Robert Harrison, a very learned person, who died in Durham in the commencement of the present centmy,* has explain» ed novellis temporihus by scilicet post jBedam, within the cover of the book, with the contents of which he seems to have been well acquainted.

That the legends of Reginald were received with fuU assurance of faith is indubitable, a fact humihating enough to human reason. Of Reginald's veracity we have no means of judging ; but that the venerable Abbot of Rievaulx, whose hfe was a model of all the virtues, would relate that which, however absurd and even pue- rile, he did not beheve to be true, will be admitted by no one acquainted with his character and writings.t This excessive creduhty was the universal faihng of the middle ages. When every part of nature was peopled with visionary beings ; when the domestic fiend nightly frequented the hearth ; when the elfin tribe scattered

* See Nichols^s Literary Anecdotes, Vol. VIII. p. 328, foran account of Mr. Harrison.

t For the Hfe of St. Etheldred, see Bollandus. Acta Sanctorum, DiE Januarii xh. For his historical writings, see Twysden, Decem ScRiPTORES ; and for his reliffious, the thirteenth volume of the Bib- liotheca Patrum. His character as a writer is very fully entereJ inio by Ceillier, Histoire des Auteurs Ecclesiastiques, tom. XXII., p. l3o, &c. ; and a very interesting account of both his Hfe and writings is contained in Mr. Dunham's History of Europe during the

Middle Ages, in Lardner^s Cabinet Cyclopaedia, Vol. IV., p. 247

255. We may add, upon the authority of Reginald, (p. 32 and 60) that Etheldred was of Durham extraction, and that he was tbe grand- son of Elfred, the son of Westoue, who was Sacrist of Durham dur- ing the Episcopate of Bishop Edmund (1020 — 1041 ), and the bringer to Durham of the bones of the venerable Bede and other Saints.

X

PllEFATORIAL

over the wild heath, or in the woodland glade, danced in the pale moonbeam ; when the water-nymph sang to the clashing of the torrent, and the mountain spirit screamed from his craggy eminence; when the souls of the deceas- ed revisited the scenes of their earthly experience, what wonder that the same superstitious feehng should give rise to so many miracles of the saints ? Men whose hves had been distinguished for exalted virtue were justly held to be the favourites of heaven : that this favour should be signahzed in a supernatural manner, was, under the general creed of the age, to be expected. Where infor- mation is not generally diffused, superstition must pre- vail. A century ago, and a vast mass of it existed among the lower classes of our countrymen : two centuries ago, and it reached the middle, nor was it unknown to the higher ranks. At the present day it pervades, not only several Continental regions from which the Roman cathohc rehgion has been long exiled, but the mountains of Wales and Scotland. It is some gratification, how- ever, to find that even in the darkest period miracles were beheved to be wrought, not by the virtue of the Saints, but by the power of God. Even Reginald, one of the most credulous of hagiologic writers, says, Om- nia quidem ipsorum ( Sanctorum) opera digna praeconio sunt, quia singula ipsorum in Dei potentia et ipsius no- minis gloria facta sunt." This general declaration may be a sufficient reply to questions which might arise from parts of his book where the sole merit seems to be attributed to his favourite Saint.

A more important consideration regards the reasons which have determined the Council of the Surtees

REMARKS.

xi

SociETY to commence their series of publications with Reginald.

If the chief object of that Societybe to illustrate " the intellectual, the moral, the rehgious, and social condi- tion" of the northern counties of England, that object will assuredly not suffer by the pubhcation of the present volume. Within itself it exhibits something of all these characteristics : — 1. Of the first we need scarcely remark that it was on a low scale : yet that the writer had a con- siderable knowledge of the Scriptures — a degree of which even a modern divine would not be ashamed, is evident from his constant allusions to them. This fact alone, to say nothing of innumerable others which might be ad- duced, disproves what has been asserted, that even to the clergy of the middle ages the Bible was a sealed book. The truth is, that they perused it too exclusive- ly, since they were far from comprehending its more abstruse subjects, and were perpetually mistaking its meaning. In general they had httle acquaintance with the early fathers of the church, the only sure guides in the interpretation of Scripture. The style of Reginald is not worse than that of his contemporaries, who had httle knowledge of the classic models of antiquity, and whose taste had been formed on the jargon of the Schoohiien. Occasionally, however, he becomes highly animated, and manifests great dcscriptive and pictorial powers ; and it may be added, that in many passages the Philologist will meet with something to interest him, in regard both to words in other languages than the Latin,and their accept- ation. 2. Respecting the moral condition of the North- umbrians, we have some materials for reflection. They

XII

PREFATORIAL

were evidently a people scarcely reclaimed from Pagan- ism : traces of their northern descent, and of their inter- course with the Pagans of the north, are visible. Hence the darker crimes were not uncommon. Piracy was not confined to the Pagan Scandinavians : it was equally ex- ercised by the half-christianized inhabitants of these counties. Open robbery and secret theft were no less frequent. Sacrilege occurs as often. Murder, rape, and incendiarism were not unknown. There seems to have been httle security for person or property. But let us remember that the passions of human nature are al- ways the same ; and that if the laws, or their administra- tion, be defective,the same evils will arise in every coun- try, and at every period. 3. The religious aspect of the country is not more flattering. Reginald, at least, al- though not without a knowledge of the essentials of true reHgion, in general pays more attention to the relics of Saints, and to the efficacy both of Saints and rehcs, than to the inward dispositions of the heart. In this respect he appears to great disadvantage when compared with the contemporary Abbot of Rievaulx, who, thoufijh his equal in creduhty, exhibits abundant proof that with him rehgion was a vital principle, enlightening the mind and sanctifying the heart. 4. Respecting the social condi- tion of the people, some interesting, however incidental, hints may be gathered. Much light is thrown, in more places than one, upon the character of King Stephen, and the hardships which the mildness of his sway occasioned to the more defenceless of his subjects. During his reign the nobility seem to have robbed and imprisoned at will. Public events during the reign of Henry II. are

REMARKS.

xiii

also noticed. On the nature of villenage, of tenure in general, of feudal exactions and obligations ; on the state of society, of opinions, habits, sentiments, and feehngs, the thoughtful reader will collect some information. We may add, that the legends of our Monk will amuse those who have no rehsh for antiquarian or philosophical re- searches.

To these pubhc grounds for selecting Reginald as tlie first antient author whose works they bring to hght, the SuRTEEs SociETY must be permitted to add a considera- tion which has had its degree of influence in their determination, that to the lamented gentleman whose name they bear, and to whose memory it is one of their objects to do honour, the collections of Reginald were well known ; and that it was his fixed determination to give them to the world himself after the completion of his HisTORY OF DuRHAM. " Wo will print him soon," said he, awhile before his death, holding in his hands the very manuscript which we have been permitted to use.

The abstract of the matters of fact, &c. contained in each chapter of Reginald, which it has been deemed expedient to append, may, perhaps, in some instances, appear to contain notices of trifling importance : but et it be remembered that the period, extending from the Conquest to the reign of Edward I., within which Re- ginald, our author, flourished, is one of the darkest of our national history ; and if Reginald throws one single ray of hght upon the men, or manners, or arts of his time, however humble the information ho affbrds may be, he fills up a vcry important gap in our knowledge of the history of our ancestors and their operations, during the

xiv

PREFATORIAL

interval of which we speak, and of which so httle is in reahty known.

It remains to say a few words of the Manuscript from which we print. The book belongs to the Dean and Chapter of Durham, and is manifestly, if not the original, in the hand writing of Reginald, its author, yet of a date not much later than his time. We subjoin a specimen of the hand-writing of Cap. xxi. p. 44, from which they who are conversant in matters of this kind, will come, we think, to the same conclusion. We may

fc3ttdmf^mi»t«r|»tafftfe»^ T ^'C(i<y^^^^\%.x fefejtt6Wtiriil|mi4o \ \ f occflarf«1Ucd^fTecSi(ia^w5^^^

add that the marginal notices which we have occa- sionally inserted in brackets, and have sometimes given in foot-notes, are, except expressed to the contrary, in the same hand as the book itself, and it will also be observed that they are not explanatory but expletive, such additions, in facti as an author might make in his manuscript before he sent it to the press : this fact might almost induce us to beheve that we were in reahty pub- Hshing Reginald's book from the very copy of his book which had received his ^corrections and emendations. The abstract of each chapter is written in red ink, and the initial letters, which are of a very unornamented cha- racter, are in the same colour. Of the only embelhshed letter in the whole book, the initial of Chapter cvii., in red ink, we have given a fac-simile in the beginning of

REMARKS.

XV

this Preface, which we have introduced in a manner somewhat novel, but which the occasion may justify. The book was purchased by the Chapter of the Executors of Dr. Christopher Hunter,* nearly a century ago, and it contains, in the hand-writing of that most laborious Anti- quary, an index, partly at the beginning, and partly at the end, consisting of the rubric of each chapter, as far as he could read it ; but in many instances he has fallen into mistakes, apparently from a defect of sight.

Before Dr. Hunter's time the volume had been in the possession of a person about the period of the Reforma- tion, who has left in it manifest traces of his attachment to the old order of things. Opposite to the heading of almost every chapter he has affixed a + ; the preamble ol almost every chapter he has underlined with his pen ; and he has added nota henes in abundance, with occasionally a marginal note, to which we have paid attention. Of this person a conjecture will be advanced by and by. The book may be considered of the duodecimo shape. The very humble binding which Dr. Hunter had given to it, and from which it had suffered here and there in the margin, has been removed. But one binder cannot restore the abscissions of anothcr.

The manuscriptof Reginald of which we have spoken as the York MS., constitutes a portion of a volume be- longing to the Dean and Chapter of York, xvi. i. and appears to have been written in the earlier part of the

^ See Nichols'8 Literary Anecdotes. Vol. VII. p. 282. t The other tracts contained in the book are : — • I. Ricardus Prior Hagustald. de statu et Episcopis Ecclesiae Ha- gustald. [Printed in Twysden.]

xvi

PREFATORIAL

thirteenth century. It is, however, imperfect both at the beginning and end, as will be seen from the note below.

There is in the British Museum [MSS. Harl. 4383] a copy of Reginald upon paper,of which we have made some use, in a much more modern hand-writirig. With respect to this book we have been favoured with the following particulars by Mr. Stevenson, one of the Sub-Commis- sioners on the Pubhc Records, and a Member of this

II. Sancti Eatae Episcopi Hagustald. Vita. Fol. 10.

III. Reliquiae quae in Ecclesid Dunelm. servantur. Fol. 13. [A list resembling this is printed in the Appendix to Smith's Bede.]

IV. De avibus Sancti Cuthberti in Insula Farne. Fol. 13. b.

V. De remissione peccatorum. Fol. 15.

VI. Libellus de Miraculis S. Cuthberti secundum Reginaldum de Coldingham. Fol. 16.

Incipit proemium in subsequentem Libellum de virtutibus et mi- raculis Gloriosi Pontificis Cuthberti secundum Etheldredum Venera- bilem Abbatem Rievallensis Ecclesiae et Reginaldum Monachum de

Coldingham, directum Priori et Conventui Ecclesiae Dunelm.

Saepius multorum Sanctorum miracula, &c. The last chapter is Cap. xcv., p. 210. of our printed edition.

VII. De Episcopis Lindisfarnensis Ecclesiae usque ad Eanbertum. A.D.854. Fol. 65. Incipit. "Anno ab incarnatione Domini dcxxv. Paulinus unus."

VIII. Libellus de ortu S. Cuthberti de historiis Hybernensium excerptus et translatus, fol. 69.

IX. De Translatione corporis Sancti Cuthberti. [Printed in the AcTA Benedictinorum.]

X. De statu Dunelmensis Ecclesiae, &c., cum continuatione Gau- fridi de Coldingham ad annum, 1239. [Printed in the Anglia Sa-

CRA.]

XI. HistoriaEccIesiae Dunelm. Continuatio Rob. de Graystanes. [Ibid.]

XII. Ricardi de Bury Episcopi Dunelm. Vita, Auclore Guilliel- mo de Chambre. [Ibid.]

REMARKS.

xvii

Society, in reply to certain questions which were pro- posed to him : —

You are perfectly right as to the Harl. MS. being modern and on paper. I will put down without con- nexion the various memoranda which I iiotice respecting its age and history. On fol. 1. is written, S' Tho- Temp^ Baronet" FoHo 98, on the lower margin of the Chapter treating ** Quahter quidam ex utero matris," &c. [Cap. xLviii. of the followingbook] is written in the same hand as the body of the MS., but with different ink, " Nota de tumba Sancti Cuthberti infra claustrum ex antiquo, et etiam anno Christi 1514 ibidem renovata per Priorem Thomam Castell." Fol. 247, the end of a treatise in Enghsh ** On the troubles or temptacions at the houre of deth" is " Dompnus Willelmus Tode, an- no Christi 1528," in a hand a little iater than the Regi- iiald. On the last leaf of the MS., which is vellum, is

sum Willelmi hacfurth" in a hand of the middle of tho sixteenth century, and below is written with lead, " Ca- lamo Dompni Willielmi Tode iste libellus." The verb is illegible by having the Museum stamp put upon it, but it seems too short for scriptus est or exaratus est. At the bottom of the leaf is Liber dornpni Johannis Eyrsdon." The contractions are so different from those used in the sixteenth century, that I am half inclined to })elieve that we have here a fac-simile transcript of some»- early copy of Reginald, perhaps of your M S."

For particulars of William Tod, who was first a Monk and then a Prebendary of Durham, we refer to the ac- companying volume of Wills and Invkntories, ccxii., p, 269, and are inclined to concur in ifif^ conjec-

xviii.

P ItE F A r O lll A L IIE iVJ A U K S .

ture that the copy of Reginald in the Museum was, in all probability, made by him from the very MS. from which we print, and that the more modern notes and marks which our MS. contains were made by his pen.

7. July, 1835.

REGINALDI LIBELLUS, &c.

CAP, I. — Incipit Epistola Reginaldi Dunelmensis Monachi ad Dominum jEthelredum, Abbatem Ecclesice Rievallensis, directa.

PiissiMo Domino et Patri, i^^theldredo, domus Domini dis- pensatori regio, filius suus Reginaldus, id, majus omnium, quod est superessentialiter summum ! Pietati tuge, debemus reveren- tiae famuiatum; Domino, devotionis obsequium; Paternitati, di- lectionis et obsecutionis frequentissimcE commeatum . Dilectio, etenim, et obsecutio, ex frequentationis studio sibi ita debent mutuo fcederari ut obsequens dilectio et diligens obsecutio pos- sint ordinarie frequentari . Nam alterum foenerare debet ex alte- ro : ut ex mutua frequentatione confici possit quod non ex unius pendet potestatis arbitrio . Dilectionem ergo vobis debemus, quia, in omnibus vos nobis compati, consulere et subvenire, pa- terne, conspicimus : obsequium devotionis rependere debemus gratanter et honorifice, quia, singuHs aiiimie nostrie negotiis, vos cognovimus providere, praeesse et intendere . Compatimini si- quidem nobis ex intimae miserationis affluentia ; consuHtis ex materna discretionis providentia ; subvenitis ex interpolantis de- votae orationis instantia . Provida enimvero oratio compatiendo afflictis miseretur; misericordia compaciens oratione provida de- solatis medetur ; oratione misericorditer compacienti tribulatis animo providetur et subvenitur . Providentia vestra liabet ob- sequium ex discretione; praelatio vestra tenet imperium absque omni furoris elatione ; intentio vestra regit potestatis arbitrium sub compatienti examinatione . Pia nimirum est dominatio ves- trae paternitatis ; paternae piissima vestrae benignitas dominatio- nis . Unde majora vobis debemus quam eniti ppssimus ; plu- raque debita debemus mancipia quam possimus exphcare servi- tutis impendia . Nam vota vestrai dulcedinis jura superexcedunt nostrae possibihtatis . Dulcedinis equidem vestrae affluentia nostri est confugii disciphna . Siquidem de favo vestrae compo- sitae eloquentiae quam frequenter mel degustavimus supernae et incomprehensibihs sapienti^e . De uberibus maternae compassi- onis lac muUociens sugsimus refrigerii et consolationis . Nempe

REGINALDI MONACHI.

de tribus digitis vestrse pie dominantis paternitatis moderatrix pendet situia discretionis ; in sensibus discreti examinis tru- tina omnium cordium inspectoriae estimationis ; in affectibus llquidissimae contemplationis libra manet singulorum meritorum exercitatissimae inspectionis . Situla igitur discretionis novit flu- ida cordium elementa in unum colligendo metiri ; trutina esti- mationis moles cogitationum et scintillantia effectuum desideria arte exsculptoria contueri; libra contemplativae inspectionis sin- gulorum motuum vel meritorum praemia vel discrimina provido regimine experiri . Tantae tamen virtutis noticia examinari non refugimus; quia potius auri fornace emundantem eligimus quam plumbi laminarum voraces sabulorum cineres approbamus . In fornace etenim flammivoma aurum liquidissime examinatur et rutilat: in sabulorum vero minutissimis angulis plumbi minuta quam frequenter copia celatur, et non apparet . Cum, igitur, his omnibus vos novimus insigniri, magis diligimus vestra examina- tione erudiri, quam fraudulentis decipientium favoribus adulan- tium emolliri . Nam siquid fuerit quod modum competentis ex- cedat ordinis, id vestra temperabit providentia dispensationis . Si quid superfluum, quod vestrae diligentiae inquietet arbitrium, id omne vestrae notitiam teneamus . Devotio, igitur, sola pio desiderio nostrum fecit vigere propositum ; et id audere, arden- tis studii desidio, quod explicari non potuit artificioso disciplinne eruditionis eloquio . Nam ardoris multitudo indixit sui propositi votum fore facillimum, cum propriae inscientiae cognitio lioc ex impossibilitatis arbitrio nosset fuisse difficillimum . Opusque istud, talis propositi desiderio inchoavimus, cum nulHus eloquen- tiae artificiosam disciphnae notitiam teneamus . Siquidem ob Be- ati Cuthberti reverentiam ardor pii exercuit desiderii; elegitque animus potius iUi servitutis debitae impendere vile ministerium, quam ipsius gloriae notissimae reticere sacramentum . Materia itaque copiosa erudiendo comfortat animum ; sed hngua indocta commune omnium decUnando pudibundus erubescit anditum . In Beato tamen Cuthberto fidei nostrae anchoram jecimus, et de ipsius glorifica virtute spei vacillantis fiduciam roboramus . Jamque ad pelagus pii Confessoris mirabihum, studii indocti scapham immisimus; sed ipso ducente, ad portum optati desi- derii pertingemus . Mehusque est ut hngua indocta beati Cuth- berti gloriam enarret, quacunque diflicukatis inopia poterit, quam docta facundia, praestolando, omnino reticescat ; eum vir- tus impotentiae, ipso juvante, quandoque erudita subsistat . Pe- timus tamen, ut, si in ahcujus doctissimi manus hoc opus iucide- rit, non statim corrodendo praejudicet, sed, pro Beati Cuthberti reverentia, emendando renovare suo modo ahasque meminerit; non tamen nostra subvertendo confundat . Ncs quidem beati

DUNELM. LIBELLUS, ETC.

Ciitliberti magnalia potiiis elegimiis balbutienti lingiia clferre, qiiam, torpenti cordis inertia, quae vera novimus reticente labello supprimere . Volumusque potius illi vili mancipio deservire, quam cultioris sub tegminis umbracula bona omnia prieterire . 5s^am, et rudibus et rusticanis, hsec indocta eloquia poterunt conferre subsidia, et utilitatis aiicujcs parturire remedia . Docti vero de fonte perfectioris sapientiee animum imbuant; et nostrae paupertatis commenta sub pedibus elationis non conculcent ; noveritque, quicunque hsec legerit, nec ei complacuerint ipsi ea scripta non fuisse, sed ei potius qui aUcujus emohunenti fructum in his sibi potuerit invenisse . Erudire etenim doctos non prse- sumimus; sed pauperes instruere, et imbecilles ad bonum pro- fectus informare delegimus . Et prseminm nobis de beati Cuth- berti virtute adquirere, qui hbenter ipsius pctentiae gloriam cupimus prosequendo describere.

CAP. II. — Incipit Profiemium in suhsequeiitem Lihdhim De Vir- tutihus et Miraciilis gloriosi Cuthberti Po^itijicis, qucp, nosfris temporibiis, gesta vidimus, et facta fuisse cognovimus.

Saepius multo, Sanctorum miracula Patinim audivimus, opera virtutum magnificavimus, et gloriam laudis in eorum honore Domino decantavimus . Omnia quidam ipsorum opera digna praeconio sunt, quia singula ipsorum in Dei potentia et ipsius nominis gloria facta sunt . In nuUis, tamen, quas de ahis legimus ahquid operis miracuhim beati Cuthberti virtutum excedere magnaha invenimus . Ipse, nimirum, omnibus compar in gh^ria beatitudinis est, qui ipsorum omnium mirandis virtutibus in nuho dissimihs potentiae est . Et, ipsi soh gratia pecuhari datum cernimus, quod nemini quondam Sanctorum concessum fuisse comperimus . Tinea, nimirum, putredinis ipsius carnem sanctitatis laedere hactenus non presumpsit ; nec aerugo prurigi- nis domicihum sacri hospitis inficit ; nec locusta cineris ipsius sepulcri depositum attigit ; nec brucus morcinii sacrorum artu-r um ihius flexuosa diriguit . Nempe in omni compagine corporis nexus sohdissimus ihi flexibihs est : quod non morte depereuntis indicium sed vitae spiracuhnn trahentis experimentum mortah- bus est . Alii Sanctorum, in carne durantes, frigescente corpore et pahoris sanie dominante, menbris omnibus induratis obri-. gescunt ; venae et nervi pahendo marcescuut . Nec lcvius est ipsorum corpora, licet incorrupta, inflectere, quam asseris senes- centis asperiem velle movendo intorquere . Mortis etenim de- hitum sentiunt ; et ideo, exasperante mortis ingluvie, ipsorum artij^i rorporis faliscentes obrigescunt . Nec compaginem uUam

A 2

4

IIEGINALDI MONACHI,

inflectunt, qiiia rigoris asperie indiiresciint . Solus vero Beatus Cuthbertus hujus doni privilegio CcKlesti munere ditatur, et arra «'ctern.E remunerationis, taUs glorisK donativo dotatur . Nempe hominis viventis, quodam modo, effigiem representat, dum, instar mobihtatis refluae, omnia membrorum sinuamina, quodam supercjelesti et archani miraculi genere, inflectendo phcat, et rephcando consohdat . Htec speciahs beati Cuthberti gloria est, quae multls Sanctorum virtutibus incomparabihs est . Quantje igitur sanctitatis dat omnibus experimentum, qui tantae pra; muhis praerogativae honestatis obtinet privilegium ! Mukis igitur superexceUit Sanctorum meritis, qui tam singulari poUet gk)ria sanctitatis . Miracula itaque, muka et insohta efficere ipsius sohus potentiae est, cujus pecidiaris gk^riae speciahs excel- lentiae honestas et dignitas atque facukas est ; honestas, carnis palpabihs et imputribihs ; dignitas, omnium membrorum flexu- osa mobihtas ct insohibihs ; facukas, virtutis ; in his omnibus immutabihs perseverans constantia perpetuo in gloria aeternae fehcitatis . Sed quia muka et inexphcabiha virtutum prodigia })er ipsuni fieri vidimus et didicimus, ea scripto memoriae pos- lerls commendare pro debito ipsius honore commodum duxi- mus . In hujus, tamen, studii operam Dominus ^thel- redus, Abbas IlievaUensis, nostri timoris roboravit audaciam : qui siepius non nuUa miracula nobis, beatum Cuthbertum magnificando, retuht ; quorum crebrae meditationis memoria nostri torporis ignaviam in opus subsequens aggrediendum ani- mando concitavit . Mlracula igitur quae de ipsius ore didicimus ipsius autentica sanctitate esse veridica non diffidimus . Veri- loquus quidem esse non potuit cujus perfecti operis exemplar et formam pietatis et glorlam sanctitatis rehgiosaeque conversa- tionis clementia pandit . Quae primum miracula in suo seriatim ordine praeposuimus ; ahqua tamen ipsorum seorsum in locis ordinarie competentibus coUocavimus . Sed quoniam, praeter haec, muka aha in veritate ab eo gesta didicimus, haec eadem iUIs annectere vel subjungere ratum fuisse putavimus . Singula tamen ita locis congruentibus inseruimus, sicut annua momento- rum tempora defluxisse perpendimus . Non nuUa etiam necessi- tatis instantia ita jubebat inserere, sicut ea potuimus ab aUis dis- cendo eUcere . Testem tamen in omnibus his, Beatum Cuth- bertum nobis advocamus, quod nihil penitus hic describere presumpsimus, nisi quae in veritate ab eo gesta, sub differenti tamen tempore, comprobavimus . Non enim eget Beatus Cuth- bertus falsitatis compositae testimonio, qui omnibus ehicet sum- masverltatis exemplo . Unde, nihil scripto commendare vokiimus nisi quod in veritate ab eo operatum fuisse cognovimus ; nec nos falsitatis condempnare testimonio, ne perisse promde nos contin-

DUNELM. LIBELLUS, ETC.

5

geret, presidente veritatis vindice in judicio . Quaedani, igitur, et nos vidimus oculisque nostris ipsi perspeximus ; alia vero ab aliis didicimus, in quibus hsec facta fuisse cognovimus : nonnulla autem a veridicis viris et probata atque ab eis visa collegimus : pauca tamen, quas ab aliquo de quo veritatis perfectae testimonium non habuerimus, refutanda judicavimus . Multa tamen erantquee describi cuncta non poterant, quia ex sui prohxitate generare possent legendi fastidium, et parva? utiHtatis sive nullius partu- rire profectum . Quormn multa omisimus ; et, quJE magis grata et rata fuerant, in unum coUigendo perstrinxinuis . In calce etiam cujusque miracuH et a quo ilkid didicimus annectendo de- scripsimus, quibusve in locis haec acta fuerunt, vel in medio mi- racuH sive in fine ipsius annectere procuravimus . Vohiimus, etenim per singula, ahorum testimonio roborante fulciri, ne forte sub hvido reprehensoris tumore possemus juste in ahquo, pro nostras incuria? merito, criminando culpari . Quisquis igitur ista sua reprehensione commaculare pra,*sumpserit, vel, diffidentia? increduhtatem de ahquibus horum conceperit, hic, de Beati Cuthberti virtutis efficatia veritatem profiteri fastidi- endo refugiens, temeritatis presumptione notabitur, et, de Jhesu Christi Domini permissione, hjesitationis diffidentiam induxisse comprobabitur . Xos, vero, hjpc omnia ad ipsius honoris reveren- tiam propalare caeteris onmibus connnodum duximus ; scientes, pro certo, quod a pii desiderii remuneratione ab ipso destitui non poterimus . Infehx etiam judicabitur, a quocunque Beati Cuthberti opus virtutis pro nostra humihtate sive nostri hvore pessundando conculcabitur . Xam ore veritatis Beati Cuthberti gloriam pra^dicamus, et non nostrae laudis vel honoris de his gh>riam quantulamcunque captanuis : praecidet cauterii pur- gamentum . Quicquid minus sufficiente inscientia immaturum omiserit id totum vestrae pietatis dignatio perficiendo supplebit . I)e Beato, nimirum, Cuthberto opus (juoddam novitium, nec tamen rai*{r novitatis indicium, ipso auxiliante jam peregimus ; cujus primitivjr examinationis primitias vobis sicut Patri piissimo consecravimus . Dignum quidem duximus, vobis primas visionis ipsius primordia destinare, cujus doctrinje niinisterio ilhus primae- vi exordii et prohemii pneh^quimina potuimus exhaurire . Nam, cum frequenter de Beati Cuthberti admiranda sanctitate vos intexisse sermones audivimus, non nulla sa})ida oris vestri elo- quentia ct auctoritate veridica, sub testimonio veritatis roborata, audivimus ; de quibus fidam certitudincm et firmissimam con- stantije fortitudinem enutrivimus . Mlrabihum etenim patrator magnificus operum, Venerandus Pontifex Cuthbertus, muhimo- dis operum mirandorum privileghs suae potentiae virtutem exerit, et sanctitatis suae gloriam, mukis miraculorum indiciis, prodit .

A 3

6

REGINALDI MONACHI,

De quorum umumerabili multitudine vos quaedam multociens retulisse cognovimus, quae, revolutis Dunelmensis Ecclesioe liistoriis, ex sola negligentiae incuria non fuisse descripta com- probavimus . Ex quibus, Patrum prcTecedentium sollicitudinem incuriosam ex nimia temeritate non arguimus, quia eis, ex ipsius virtutis miraculis, quaedam suffecisse probatissima judicamus . Ta^diumque erat eis cuncta describere, cum lingua humana vix de maximis qua^dam minuta valeat explicare . Et sufficere credebant, pro assertae veritatis testimonio, quae cotidiano per ipsum fieri viderant incremento . Nam, cotidie, nova operari non desinit, quorum infiuita multitudo quantitatis numerum non admittit . Eratque superfluum, velle scriptis inserere, quse paginae insufficicntia non poterat complectendo includere . Nos, vero, qui, modernis temporibus, ipsius magnalia vidimus, cohi- bere ea silentio non valenuis . Sed de multis rara excerpimus ; quia florigeri prati aream transciirreutes cujiisdam manipuli ma- nualis acervum de fioribus odoriferis in uno collegimus . Omnia ei;enim nemo potest edicere ; nec singula de multis consequenter exprimere . Materialem tamen substantiam de verbis nostris in primordio elicuimus ; unde et subsequenter ea quae in veritate gesta comprobavimus inferius adjicienda putavimus . Nam et miracula, quae a vestris progenitoribus vobis edita nobis com- municanda duxistis, et nobis hujus operis inchoandi dedere fervoris inicium, et de nostra pietate indesperat^ creduHtatis exemphun . Quicquid, etenim, de ore vestro pro veritate effluit, sohus archana suavitatis auditoribus cunctis infundit . Unde de rivo fontis sapientiae pocuh spirituahs praehbamina haurientes, quo amplius ea ruminando nobiscum contrectavimus, eo ipsa dulcius palato discrcti pectoris sapuisse cognovimus . Haesit igitur animo, sedit desiderio, irrepsit ingenio, ahquod commen- tum saporis, quoddam condimentum dulcoris, quidpiam fulci- mentum teporis de his componere ; et, sub brevitatis compendio, phira inchidere . Nec materia praeclarior vel forma nitidior ahqua efiulsit, nisi qus de Beati Cuthberti virtutis potentia et miraculorum gloria ex veritatis origine et beatitudinis semine nativae processit . Ad miracula denique Beati Cuthberti des- cribenda membranula exscidimus, pennas calamistravimus, et teneri studii dihgentiam coaptavimus . Et miracula, quas de vobis primitive didicimus, pro vestri honoris reverentia, in ipsius operis primordio praemittendo describere procuravimus . Atque illa, quae primitus sunt gesta, seriatim in uno congesta compegi- mus : quae, vero, subsequenter effecta, coUegimus seorsum, et inferius in suo ordine sublocanda putavimus . Nonnuha vero, quae in veritate facta cognovimus, in loco suo et ordine subpo- siiimus . De muhis Lanicu decerpsinms aliqua c^uae magis

DUNELM. LIBELLUS, ETC.

7

approbavmius exequenda . Et de multitudine copiosa, prascisa materia cujusdam manipuli, effecimus onera leviora . De quibus omnibus compacto libello, ipsum vobis transcurrendum transmittimus, et vestro examini proprie reservavimus . Erit igitiu- vestrae providentiae, minus decenter dicta immutando polire, deficientia vel omissa replendo substituere, supersticiosa vel pervacua delendo descidere, singula aequee discretionis mo- dulamine ponderare . Quse, vero, vobis complacuerint, testifi- cando veritati, certiora efficere, qu£e autem in beneplacito vestro non sederint, moderato aequitatis libramine complanando corri- gere . Testificatio etenim vestra probatissimse auctoritatis exemplar est ; consilii vestri emendatio, summas veritatis con- stantissima eventilatio est . Vestrae tamen sanctitati proprie congrueret talis efficatia operis, et non juvenili presumptioni deberetur hujusmodi prerogativa virtutis . Maturiori etenim stilo sanctificationis opera possetis edicendo efferre, qui maturai sanctitatis canos jam in vobis potestis invenire . Sed quia multae, ut quondam saepius dixistis, solicitudinis opera inquieta vos agitant, ut cura multiplex ocia studii pacifica perturbando inquietat, ne indignemini, quaeso, si filius vester humeros paterni sudoris alleviat, et opus sudoris et aestus oneris vestrae senectuti disposita in filii translata, sustentatione quiescat . Iccirco etenim spes prohs expetitur, ut paternae senectutis clementia fihahs gloriae pietate gratuita mitigetur . Explicit Epistola.

CAP, IIL — Excusatio Scriptoris apollogetica, ad siii excusatio- nem, in sequens opus pra^missa ; ne lector scriptorem vituperet aim polita verba in eo invenire non valeat.

Verbi Dei predicator officiosus multae debet esse indaginis examinator studiosus ; officiosus ut vera dihgenter exquirat ; stufhosus, ne ahquid sub veritate oppahatum obripiat . Duo haec nobis necessaria duxinms, ut alterius providentiam per alterius sagacitatis disciphnam temperando levigemus . Officium siqui- dem obsequendi et studium quae vera sint disquirendi . Obse- qui convenit officiose per opera ; disquirendo discutere studiose per exercitationis ingenia . Opus igitur officiosum devotae ser- vitutis persolvit ministerium ; ingenium vero studiosum inquisi- tione sohicita veritatis probatissimae intendit perquirere sacra- mentum . Opus itaque ministerii nostri Beato Cuthberto offi- ciosifisime exhibeamus et Piissimo Confessori studiinostri ingenio desudemus . Enimvero nichil pro ipsius amore poterimus effi- cere quod nobis invacuum valeat pra^terire . Pracdicandi igitur officium aggrediendo suscipimus ; sed, ut officiosum nostrum sit

8

REGINALDI MONACHT,

ei ministeriuni, quod soliimmod(5 veritati sit obnoxium indage- mus : studiumque operosum exercitare instituimus ; sed devoto ministerii obsequio ingeniose illi desudemus . Et si insipientia vires ministerii denegat, devoti tamen pectoris pietas materialem peritiae substantiam administrat . Non tamen sumus de numero peritorum qui disciplinalem eloquentiam doctrinarum multitu- dine comparant ; sed potius de vulgo insulsorum qui loquendi au- daciam temeritate verborum non perceptibili scientiarum noticia sibi usurpant . Unde et gloria nostra de facundia perita esse non poterit, cum nullius disciplinae scientia nobis ad noticiam quondam attigerit sed intentio ardentioris affectus ita perstringit animum quod caloris aestus nimii exaestuat pii propositi deside- rium . Hinc est quod linguam frenum silentii mitigando cohi- bere non valeat cuni scintilla flammivoma foris eructuare sus- pirat . Lingua igitur effrenis ducitur cum cordis intentio ardoris interni desiderio conflagratur . Sicque desiderii propositum ex pietatis magnanimitate acuitur ubi pusillanimis disciplinae imperitia reperitur . Quod nobis specialiter contigisse cognovi- mus, qui nuUius artis disciplinam vel peritiam circa nos hactenus effloruisse didicimus . Nam profiteri non possumus quamlibet artis peritiam, cum etiam nullius ipsarum investigationis...

CAP, IV. — Incipit Sermo de Sanctorum Tabernaculorum dis- cretis generibus

Quam dilecta et diversa sint Tabernacula Domini virtutum ex operibus Sanctorum admirandis ostenditur ; quorum gloria a C£eUs, Dei gloriam enarrantibus, praedicatur ; et opei-a eo- rum a firmamento caelorum annuntiando detegitur . Taberna- cula Dominica sanctorum pectorum sunt sacrata domicilia, in quibus manufactis tabernaculis, Deus, quasi sub velamine velo- rum inhabitat, dum sub multiplici virtutum varietate inhabitan- do delectat . Quatuor enim esse tabernacula in sacra scrip- tura invenimus ; tabernaculum solitudinis, ubi est afflictio spiritus et animae et carnis ; spiritus, per vehementius fervoris desi- derium ; animae, per flagicium delectationis et suggestionis nutantis assensum ; carnis, per ardoris et incentivi caloris instinc- tum . Hsec tria inferius mentem deprimendo illiciunt, quia in sohtudine sub temptatione viventes desudando deficiunt . Haec tabernacula admirans Balaam, dirigens oculos contra desertum . " QuamPulcra,"inquid,"tabernacula tualacob" . Balaam, etiam, vanus populus interpretatur . Qui enim corde et opere vana sec- tantur caelicolarum spiritualia aemulantium desiderii instituta et propositi ardua admirari satagunt, sed imitari refugiunt .

DUNELM. LIBELLUS, ETC.

9

Unde pulcritudinem alterius extoUendo praedicant, et taberna- cula virtutum sermonis jactantia commendant, non desiderii boni scintilla prosequendo imitari deliberant . Jacob supplantorem viciorum alterum cognominant ; se ipsum sordibus propriis coti- die coinquinando trucidant . Sicque alios ad caelestia, verbo tenus, favore jactantiae instruendo excitant ; se ipsos vero propriae chamo nequitice luxurise condempnationibus aeternis ignibus re- servant . Portas tamen Syon Dominus super omnia Jacob ta- bemacula diligit, quia, qui in hymnis et confessione laudis divina^ mundo corde faciem majestatis contem})lando rimari sufficiunt, propius et vicinius Dei noticiae accedunt, quam qui sub incerto luctaminis certamine cotidie adversus vicia desudando conten- dunt . De secundo Tabernaculo dicit David, " Tabernacula Ydumeorum et Ysmahehta?" . Ydumei carnales intelhguntur viri, qui sola quae carnis sunt sapiunt ; et luxuriae motibus, juxta hibrica carnis incentiva, deserviunt . Quibus Ysmahehtae confe- derati conjunguntur,qui sibimet obedientesinterpretantur . Unde eorum labihs ruina ; et facihs labendi miseria quam patenter in- nuitur ; dum carnis lascivia, prochviori peccandi consensu et obe- dientia subnixa incurvatur . Luxuria enim, dum ardoris fomitem administrat, et mentis socordia hbidini obediendo obtemperat statim de concupiscentiae laqueo ad facinus nequitia? prorumpi- tur ; ut in })eccati scandahun et offensionis laqueum corruatur . Carnem enim enervat voluptatis insania, et primum paret desi- derii obedientiam ; mox subsequitur ex carnis petulantia mani- festa peccati ruina . Et quod diutius interius sorduit exteriori subito imperii contumeha contabescit . Nam latere non sinit viriis quod interius serpendo coinquinat, nisi etiam exteriori turpitudine ad manifesta prorumpat . Caro igitur hixuriae sorde pohuitur ; animus vero, ex vohi})tatis desiderio, suffocatus, ex consensu obedientis nequitiae captivitati deservire compehitur . Tabernacula impii igitur dicuntur, quia, quantum possibile est, humanis aspectibus eorum facinora operiuntur . Sed dum semel cohuvione involvitur semper prochvius rota nequitiae in pos- teriora sordis commaculata retruditur . Unde, bene per Job de hujus modi dicitur, "squama squamae conjungitur et per eas spira- culum non egreditur :" Squama squamae conjungitur, dum ne- quitiae macula sordis tabe vel spurcitia amphus magisque com- maculatur ; spiraculum vero per eas non egreditur, quia con- fessionis janua peccati adjectione adeo obstruitur, quod nuha vox peccati cognitionis ex ore peccatoris egredi sinitur . Ter- cium tabernaculum, conflictionis ; in quo est viciorum collucta- tio et virtutis, in saeculo . De tercio etiam tabernacuk) in psalmo dicitur, " Et requiem timporibus meis donec inveniam k)cum Domino, Tabernaculum Domino Jacob" . Requiem temporibujs

10

REGINALDI MONACHI,

nostris damus, quando lamentis peccatorum, spe roborati miseri- cordiae, parcimus . Nam timpora nobis nostra evellendo detra- liimus, dum doloris nimii desolatione afflicti, capillosa capite no- bis prae nimia peccati confusione dolore et anxietate, mortisque dolore, evellimus . Confundimur enim ex sordida peccati re- cordatione quod egimus ; dolore atterimur, eo quod subterfu- gere conscientiae accusantis reatum non possumus : quae, etiam nolentes, semper cameli more gibboso funus peccati dorso pia- culi etiam nolendo portamus . Anxiatur innobis, prae ira, doloris spiritus, dum nulla consolationis gratia in aliquo genere respira- tionis refocillari permittitur . Mortis dolore desolati conterimur, dum, hinc facinus peccati perpendimus: hinc metum tremendi Judicis nos declinare non posse conspicimus ; hinc mortis exitum cum exitio maturius properare ; hinc chaos inferni horridum in- ferius hiando dehiscere, set ad se absorbendum rictus patulos ape- rire ; iUinc vero conscientiae terebrantis stimulos aculeata vora- gine animi vires absorbendo transglutire . Tabernaculum igitur sumus, cum sub umbra sancti Spiritus, aestus carnis et incentiva desideriorum nostrorum quieta pace refrigeramus, et in umbra il- hus protectionis obumbramur . Domino Jacob tabernaculum is- tud edificamus cum, ipsius gratia, vicia in nobis resecando supplan- tamus . Recte igitur hoc tabernaculum non precio emimus, sed gratuito invenimus ; quia non nostro hoc merito, sed Dei gra- tuito munere consequi valemus, ut ipsius tabernaculum effici mereamur . Meritum enim hominis Dei sohus est muneris, non humanae peritiae, industriae vel laboris . Labor siquidem ejus vanitas est ; industria otiositas ; peritia fallax pulcritudo et su- persticiosa jactantia est . Jactantia seducit cor ex inanis gloriae iavore ; ociositas deludit animum ex fumo concupiscentiae defi- cientis in nichilum ; vanitas vapore inani fumigat, et fimo aurae deficientis cordis cogitationes inficiando coinquinat ; fallax pul- critudo oculos per visum transforat et umbra seductionis hu- manae rotam nativitatis inflammat . Quae eo citius seducta deki- ditur, quo citius de aho in aUud per accidentia transmutatur . Incertae enim quahtatis nunquam aut vix retinet speciem, quae prae status sui instabiU mutabihtate nescit habere certae conside- rationis effigiem . Unde necesse est rotam humanae mentis, to- tiens immutata, deludi per speciem, et transformari per incerti- tudinem quotiens novam induendo assumpserit dissonantiae pri- orih Jl:}?imiHtudinem, et immutatas formae inaequahtatem . Quar- tum Tabernaculum Moyses in Heremo ante majus tabernacu- lum erigit, ubi longius a populo recedens tentorium fixit ; ubi Dominus in cohimpna nubis et ignis spendore in ostio tentorii descendit, et, loquente Moyse et interrogante, Dominus respon- dit . Unusquisque autem Hebraeorum in hostio papihonis sui sub-

DUXELM. LIBELLUS, ETC.

11

stitit, et a longe post Moysi terga respexit . Tabernaculum hoc abrenunciationis sjEculi accipitur, ubi de captivitate saeculi ani- mus nautragatur . Moyses enim, qui, de aqua extractus, inter- pretatur,animum significat, qui, abrenunciatione sasculi,de mundi concupiscentia liberatur . Tabernaculum vero quod foris extra castra erigit intentio est caelestis studii, per quod, eis quas spiri- tualia sunt se innectit . Columpna ignis, qua^ ad hostium des- cendit, flamma kai'itatis divinae est, qua?, eorum animos, dono gratiae caelestis ad spirituaha ascendit : nubes quae operit, mi- sericordia Dei est, qu^e animam protegendo custodit : hostium in quod descenditur fidei bonitas est, cujus pietate spei fiducia enutritur . ^loyses loquitur, et Dominus respondere dicitur, quia, juxta pii votum desiderii, compacienti medicamine animae vuhieribus condescendendo subvenire comprobatur . Hebraei interim in ostio papiHonum suarum post Moysi terga respiciunt, quia fideles anima? qutC a saecuh desideriis transire dehberant ex- empla spirituahum et vestigia virtutum imitari conando detrac- tant.

CAP. V. — De quadrbnodd Tahernaculorum Discretionc et Potentid.

Primum igitur tabernacuhnn, in heremo sohtudinis : Secun- dum, concupiscentiae corporahs : tertium, afflictionis et viciorum coUuctationis : quartum, terreni desiderii abrenuntiationis . In primo, temptationum stimuhs urgemur sed non succumbimus ; in secundo, cEstibus corporis atterinun', scd motibus propriis se- ducti deprimimur : in tercio, dohmbus tribulati per adversa sola ad sahitis desiderium reparati reducimur : in quarto autem, sae- cuh desideriis et concupiscentiis abrcnunciamus, et a mundi ille- cebris temperamus . Primo calcamus saecuh hixum, et fluxum desiderii appetitum ; secundo corporis aestum experimur, et vo- luptatis iUecebris vuhierati confodinuir ; tercio, per amararesur- ginuir et tribulationibus erudimur ; quarto, de inferioribus trans- migramus et supra hominem eiati humana transcendimus . In primo, invenimus saecuh contemptum ; in secundo, lapsus pec- cati desiderium ; in tercio, respirandi refugium ; in quarto vero, viciorum subterfugium, et virtutis procreandae emolumentum . Primum est ad informandi animi eruditionem ; secundum ad temptationis experimentum et cognitionem ; tercium ad exerci- tationis eruditionem ; quartum vero ad interioris hominis institu- tionem . His igitur quatuor tabernacuhs apprehendere edocemur cxitum aditumquc virtutis.

REGINALDI MONACHI,

CAP. VI. — Item de qiiatuor Tahernaculis aliis spiritualiter acquirendis.

Sunt etiam Tabernaciila alia, qiiae his sunt ex virtutum imi- tatione contigua . Primum est illud Salamonis quod sub pelli- bus tegitur . Secundum, Virginalis uteri, in quo Christus re- pausare cognoscitur . Tercium, hujus corruptionis, quo debito mortis absolvimur . Quartum, quod in caehs suspirando prae- stolamur . Sak^monis tabernacuhim est in terra ista sub pelhbus; quia nobiscum in hac mortahtate degit in nostrae etiam corrup- tionis et fragihtatis paupere [^ita] miserationibus . Pehe enim nos contegit, dum sub mortahtatis miseria nos protegendo cus- todit . Tabernacuhmi Virginahs Uteri est de quo sapientia Dei locuta est . "Et qui creavitme requievit in tabernacuk) meo" . Qui enim eam creavit de nichilo in ejus requiescere dignatus est castimonifE tabernaculo . Tabernacuhim vere Domino exstitit, quia Sancti Spiritus gratia ejus puerperium sine omnis peccati contagio obumbravit . Tabernaculum est corruptionis quo gra- vati ingemiscimus, quia mortis miseria desperati deficimus . Hac mortatilate gravati cotidie suspiramus afflicti ; quia erui omnino non possumus nisi mortis debito, et peccati judicio de vita transducti . Tabernacuhim quietis eternae ibi nos manet, et jugitur gaudia fehcia praeparat, quo animus, non per sui meri- tum sed per misericordiae beneficium, pertingere sperat, et con- cupiscendo gratulabunde delectat.

CAP. VI 1. — Quomodo quatuor prcecedentia suh discretione occul- td sihi sifd amica, confederationem participantia,

Quatuor ista Tabernacula superioribus sunt per virtutis gra- dus convenientia, quibus ihorum possunt imperfectiora detegi et interiora dinosci . Nam mortahtatis et sohtudinis tabernacula sibi congruunt : eo quod mortis tempore ad sterihtatis sohtudi- nem cuncta recurrunt . Mors enim absorbet a vita, ubi heremi vastitas et sohtudo cuncta redigit in cinerem et faviUam . So- htudo etiam ibi vasta efficitur, ubi, ex horrore cineris et pulve- ris, nuhus vicinus in contingenti rehquitur . NuHus enim adeo propinquus amicus est qui foetenti in sepulcro putredini societa- tis impendat exequias, vel qui funeris veht vel prae foetore possit contueri rehquias . Sed tota suavitas pulcritudinis sit sterquih- nium vermis et putredinis . Unde bene per Ysaiam dicitur, " Om- nes manus dissolventur" . Manus dissolutione dissipantur cum om- nis actus operis et affectus cogitationis in nichihim dissolvuntur :

DUNELM. LIBELLUS, ETC.

13

nec manus tantum unius sed omnium : quia par erit et indis- similis retributio meritorum . Sequitur, Et stupebit unus- quisque ad proximum suum" . Proximi nostri sunt affectus cor- dis nostri, et actus cujus vicii et cujus vis scelus flagicii ; affectus delectationis, actus impietatis, scelus iniquitatis et flagitium im- purae actionis . Delectationis affectus illaqueat et obtenebrando praecipitat . Actus impietatis ligatum comdempnat et vinculis infernalis carceris mancipatum adjudicat . Scelus iniquitatis in- fert improperium [ita'] et convitium subsannationis . Flagitium impuri operis dat testimonium perpetuag condempnationis . Unus quisque, in exitu mortis, suum stupebit ad proximum, quia quae in vita luxuriae spurcitia delectat in exitu vitae illum sibi associandum proclamat . Ira, quae modo furentem praeci- pitat, tunc indignationis consortem ad tormenta furoris et insa- niae convocat . Avaricia, qme modo funibus miserae cupiditatis illaqueat, tunc peccati laqueis ad inferni cloacam attrahendum intemptat . Stupor igitur ille non desinit animam hac illacque distrahere, quousque, excutiendo miseram, secum possit ad tar- tara raptam praecipitare . SimiH modo et ctetera vicia occur- runt et ad suae dampnationis couciiiabula accelerare compellunt . Nec exitum transitus aliquem miserae anima? permittunt, sed omnes aditus penitus obstruunt, quousque, funibus peccati invo- lutam, secum ad tormenta perducunt . De ahis prosequi sigil- latim propria omittimus, ne lectori fastidium generemus . Po- terit tamen, si vohierit, ex liis perpendere quomodo singulorum debeat propria informando reperire.

CAP. VIII. — De Tabernaciilo carnalis concupiscentiw, (jud prch- prietatis astutid respondeat adversaricc Virginali domicilio PiidicitioB,

Tabernacuhim carnaHs concupiscentia? et virginaHs castimo- niae ita ex adverso sibi conveniunt, quod omni adversitatis genere sibimet alterutrim contradicunt . In tabernaculo enim caniahs concupiscentiae, omnis est spurcia vitae sordium immun- diciae, polhitio totius incontinentiae . In tabernaculo virginahs continenti^E est castimonia sanctimoniae, pudicitia munditiae, justicia disciphnte . Carnahs concupiscentia in fcetore luxuriae et sordium poUutione delectata quiescit ; et semper sub operi- mento mahciae et nequitirc in umbraculo desperationis dehtescit . Nec ahud quaerit nisi, cum meretriciis animfE concupiscentiis, virtutis substantiam et naturae sapientiam per foetoreni luxuriae dissipare; ut modicaedelectationis dulcedinem momentaneo possit saporis pruritu degustare . Nec ahud delectat apprehendere nisi

REGINALDI MOxVACHl,

sordium coinmaculationibus vicissitudinem comparare . Ita, coti- die,indetrimentum natureebonitas vertitur,cum nunquam penitus in nichilum devolvatur . Hoc enim libidinis proprium est, ut quo ampiius delectationibus assueverit, eo amplius vetita concupis- cit . Et, ut breviter cuncta paucis includam, per hanc mortis corruptionem, et putredinem delectationis, incurrimus unde ad mortis desperationem cuncti descendimus . VirginaUs castimonia Deo sacrarium praeparat, domicilium mentis adipe virtutis illus- trat ; angehcae civihtati parificat hominem ; caelestis conversa- tionis formam imitatur et ymaginem ; hominem progrediendo excedit ; carnis vicia cum sit in carne ex desiderii passione non wsentit ; Dei consortio se connectit ; Sancti Spiritus gratiam ex frequenti orationis sibi meditatione asciscit . De qua natum est Hlium convaUium, puteus aquarum viventium, fons ortorum, fascicuhis viventium, plenitudo virtutum, semita vitae vias inqui- rentium ; omnium flos et consummatio perfectionum . Unde quicquid corruptionis pruritus delectationis intuHt castimonia piae virginitatis extersit.

CAP. IX, — Qiiomodo confligat Spiritus et carnis appetitus ; et uhi Scriptura eos per judicii rationen comprohet et dijudi- cando distinguat,

Est et ahud in quo conflictio spiritus, et corruptio carnahs appetitus htem dirimunt, et contentionis animositate confligunt . Spiritus enim ad sui superiora congreditur ; in concertatione conflictionis se ipsum convincere nititur ; plusquam proprie est virtutis vel possibihtatis aggreditur . Nichil tamen est ad quod sufficiat nisi, gratia praeveniente, resurgat . Appetitus carnis semper ad interiora deprimit ; nexibus desolationis involvit ; concupiscentiae desideria instigando incendit . Et, nisi virtus chvinse miseracionis in subveniendo occurreret, per devia vicio- rum quam faciUime deperiret . Spiritus igitur et appetitus semper in contraria decidunt, et adversario more confligunt . Sed Dei gratia ibi solummodo operatur, ne alterutro, dueUi certamine Jacob ab Esau superetur . Esau enim carnaUs est voluptas . Jacob spirituahs est desiderii voluntas . Haec sibi- met adinvicem adversantur ; et nuUa vicissitudinis amicitia confoederantur.

DUNELM. LIBELLUS, EIC.

15

CAP, X, — De scBcnli ahremmtiatione et eternd remuneratione^ qualiter se oppugnando devincant,

In tabernaciilo saeciili abrenuntiationis, et eternjE quietis, talis convenientia reperitur, quod quicquid in sa?culi abrenun- ciatione agitur pro eternas vitae remuneratione intenditur . Nam omnis vitae hujus concertatio, eternae solius retributionis esse debet intentio . Concertare enim debemus saeculo, ipsius desideriis abrenuntiando ; quo eternis perfrui possimus gaudiis, de propriis concupiscentiarum stimulis triumphando . Nulla est enim facultas virtutis quae supernse gloriam non expetit remunerationis . Saeculo igitur abdicantes abrenuntiamus, ut, post vitae temporahs transitoria, eternae vitae sempiternis gaudiis inseramur . Abrenuntiatio secuU est, cum rebus abjurare intendinuis abusivis . Res illas abusivas dicimus quae usibus nostris non ex debito convenire comprobamus . Hinc procedit quod motibus corporis abstinemus, occulta dedecoris abdicamus, desideriis vokiptatum propriis renuntiamus, affectus cordis conculcare intendimus, cogitationum hidibria calcando con- tempnimus, intentionum secreta rimantes eradicare concupis- cimus . His itaque virtutum primitiis expediti ad quietis etermc tabernacuhim properamus, ut laboris mercedem a Domino percipiamiis . Eternae quietis tabernacuhnn qua^rimus dum jugi meditationis studio spirituahbus inhiamus, lacrimis et ora- tionibus operam damus, spirituahbus vacantes intendimus, caelestium contemplantes misteria et ministeria spirituum admi- rantes intuemur . In his itaque tabernacuhs inhabitando pro- ficimus ; vel deficientes per viciorum hibrica a recto tramite deviamus . Haec sunt tabernacula justorum, et primi gradus conscendendi virtutum . De quibus phu'a in praesenti dicere omittinuis ne ex prolixitate fastidium generemus.

CAP.XI, — Quomodo Tabernacula Domini sint dilecta, etdiversa ; et Dei Sanctis revelatu. llecapitulatio brevis.

Qaam dilecta igitur sint hiijusmodi tabernacula nulla expri- munt sermonum elo^juia . l)ilecta enim sunt ex admiratione j^rjemirifica, diversa ex diversorum institutione morum, et dis- creta operatione variata . Muhitudo admirationis non admitti- tur, quia quantitas ihorum pulcritudinis et dulcedinis nullo modo per{)enditur, pulcritudinis in virtutum varietate, dulcedinis in Sancti Spiritus suavitate . Tanta enim diversitate (hstinguuntur, quantre fliversltalis (liscretiones operum et (hstinctlones inten-

16

IIKGINALDI MONACIIK

tionis cordiiini esse inveniuntur . Tot quideni progressiones diversitatis efficiunt quot operuni dissimilitudinibus a se rece- dunt . Virtutuni tamen tabernacula sunt quia boni operis ad- ministrationi deserviunt . Virtutes sunt, quibus vires gratia^ recuperantes reparamus ; tabernacula vero sunt affectus gratia^ sub quorum umbraculo actus virtutis exsequimur . Haec ex operibus Sanctorum admirandis ostenduntur ; quia praiclarius per actus operum quam per strepitum sermonum Dei miracula eloquuntur . Caeli, qui virtutis imitatione et animorum inhabi- tatione sunt coelibes, et idem ex beatitudinis caeli participatione consortes, hanc virtutis altitudinem enarrant ; et ex praedicatio- nis solUcita administratione commendant . Qui caelorum firma- mentum merito dicuntur, quia inferiorum et magis fragihum fides et opera in eis radicata fundantur . Mirabilia igitur Dei ab eis annuntiata deteguntur, dum, non tantum operibus, sed etiam miraculorum mirabihbus declarantur . Haec ideo de taber- nacuhs brevius diximus, ut convenienti ordine ad Tabernacu- lum Beati Cuthberti descendentes pervenire possemus.

Finit Sermo de TabernacuHs Sanctorum.

INCIPIT LIBELLUS DE ADMIRANDIS BEATI CUTHBERTI VIRTUTI- BUS QU^ NOVELLIS PATRAT^ SUNT TEMPORIBUS.

CAP. XII. — Quomodo maris plenitudo venienti ipsius Corpori sacratissimo cesserit, et siccas harenas populo transeunti re- miserit ; et quibus Sanctorum consimilatu?', dum talihus proB- coniis honorijice declaratur,

Venerandus Confessor Cuthbertus, non mortis dolore devic- tus, sed quodam blando viventis tepore perfusus, sicut carnis labe corrumpi omnino non potuit, sic, quod vivens in carne prae- dixerat, post ipsius vitae depositum cassari omnino non poterat . Namque dum ei vitae exitus immineret et coetus ab eo Fratrum verbum ultimas edificationis expeteret, coepit de temporibus ul- timis sermonis seriem texere, et prophetico spiritu eis futuri secuU mala praedicere . Sciatis," inquit, <«etmemoriaretineatis, quia si vos unum e duobus adversis ehgere necessitas coegerit, multo plus diUgo, ut, eruentes de tumulo, toUentesque vobiscum mea ossa, recedatis ab his locis, et ubicunque Deus providerit incolae maneatis, quam ut uUa ratione, consentientes iniquitati, scismaticorum jugo coUa subdatis" . Anno igitur ab incarna- tione Domini dccc.lxxv. transacto, contigit AngUae fines lata strage vastari ; et, saevienti Pyratarum Praedonumque mucrone,

DUXELM. LIBELLUS, ETC.

17

populus circumquaque ex internicioiie deficiendo deperire. Nani civitates ignibus conflagrando consumebant ; ecclesias et c\Tniteria multimodis sacrilegiorum pollutionibus prophanabant ; puerperia de materno uteri gremio excidebant ; infantulos, jaculis, spiculis et hastis transfodientibus lanceabant ; nec aetati nec sexui vel ordini dehberabant^ Accidit, igitur, Lindisfar- nensis Insulse cives, tahbus territi, consihum cum Episcopo et Clero inirent ; et quid opus foret consihi secum sohcitius per- tractantes inquirerent. Sanctum enim corpus ihius post se in Insula rehnquere non audebant, ne praeda hostibus fieret, et totius spei suae opem et thesaurum saevus secum et truculentus pirata exportaret ; nec quovis in loco abscondere vel in abdito coopertum recondere, ne Dei indignatio in eos debacchando de- saeviret ; nec extra Insulam secum comportare, ne forte Beatus Cuthbertus in ira sua eos argueret, vel in furore suo eos corri- peret ; et, quam maxime, ne locus tantae hactenus venerationis et dignitatis habitus, in sohtudinem heremi et desolationem exter- minii deveniret. Quid igitur consuhe agerent, quove, in fugi- endo, diverterent, penitus invenire non poterant. Et, si diutius in Insula moras innecterent, omnes, gladio consumente, defice- rent. Et tamen ipsius sanctuarii direptionem, aedium sanctarum conflagrationem, pignorum suorum coram aspectibus propriis obtruncationem, et sancta coram se dari in pohutionem, vel sustinere nec etiam videre non poterant. Tandem, igitur, Beati Cuthberti dictorum reminiscentes, et necessitatem iUam e duobus adversis, sicut pnedixerat, instantem videntes, malu- erunt, juxta ipsius praeceptum, ossa ihius de tumuh) eruere, et secum in exillum comportare, quam ahqua arte, scismaticorum jugo coha subjicere. Consiho igitur tam sahibri inito, omnibus secreti sui depositum aperiunt, et se subsequi cum omnis substan- tiae suJE frequentia, puphco edicti decreto praecipiunt. Nove- rant enim, et coram onmis concihi concionem claris vocibus con- testabant, quod, quamdiu illum in comitatu habuissent, in manus gladii hostilis nuho modo inciderent ; nec uhius rei sus- tinere detrimentum vel penuriam possent. His instructi con- sihis, thecam Beati Cuthberti hgneam, in qua eatenus requi- everat, corripiunt, et secum comportantes, cum caeteris ecclesiae thesauris, ad maris litus usque deveniurit. Forte igitur, eodem momento, sinus maris alveumsuum copiosius sohto adimpleverat, et etiam ripae prioris fines excesserat. Sacri igitur latores cor- poris, dum ad ripae hmites devenissent, uherius progredi, metu cogente, non potuissent ; tunc tantum gradum ibi sistere, et

' In margine " tus 7ErduIfi...xxij."— [scilicct anno Episcopatus it)rdulfi

vicesimo secundo.]

B

18

REGINALDT MONACHI

maris reflui cleliberabant recessus anfractuum expectare.' Lin- disfarnea enim Insula a Lindis est cognominata, qnoe prope fines insulae, more fontis irrigui, oriendo defluit, et in rivi morem vi- antes brevi intervallo vadare compellit. Insula hsec ; accedente reumate, cotidie bis undis spumantibus maris alluitur ; totiens- que, refluis mari^» sinibus, contigua terrae relinquitur, et vianti- bus gressibiiis et accessibiiis exhibetur ; cum tamen harense spacium trium miJiarium fore comprobetur. Subito igitur mare, cum jani plenitudine sui intumesceret, miris conatibus fluctus plenissimos in se retorsit, et viae semitam, siccantibus liarenis, viabilem onmibus prasbuit. Erant enim eis aquae pro muro, a dextris et a sinistris ; et laterali parietis more sese in directo per aera hneahter extendebant. Cumque sacri portitores cor- poris procedere dehberabant, semper, ante sui vestigia, harenae siccata hmina et strata viatori area apparebat. Miroque modo, cum omnes viri et foeminjE, parvuh et juvenculae, armenta et pe- cudes, oves et boves, jam infra maris ambitus sese procedentes incluserant, mox maris unda gressus eorum subsequens, sinus re- fluos adim})lebat ; et statim post terga eorum maris aqua usque ad plenitudinis fastigia pertingebat. Sicque coram eis semper in anteriora viam siccabilem praebuit, et post vestigia gradien- tium in fontis se pristini gremium mare retorsit. Ita denique, iUaeso vestigio, ad ulteriora pervenerunt, et, dum ad Insulam oculos retorquendo conferrent, totum maris ambitum copiosa aquarum mukitudine inundare conspicerent. Mare, igitur, Beati Cuthberti carnem incorruptam archam fuisse testamenti Domini praeclari miraculi indicio patenter ostendit, quia, instar Jordanis, ad introitum sacerdotum, archam Domini humeris deferentium, se retorsit ; et, ordine consimili, se post gradientium terga re- chisit. Nec mirum ; quia archa testamenti aeterni corpus et caro exstitit Beati Cuthberti ; in qua archa urna aurea est Beati Cuthberti, pura Deo et immunis a peccati contagio animae con- scientia, habens manna se infra reconditum, aeternae spei caeleste desiderium, et virgam Aaron quae floruit et fronduit : id disci- phnae spirituahs rectitudinem quae floruit ex gratia et fronduit ex copiosae virtutis fructibus et inundantia. lliurribulum etiam de auro tenet purissimum, id est purissimi cordis domicihum, in quo thus devotionis suavissimo orationis fumo et compunctionis

1 In margine^ manu cocevd, Poterat quidem tunc Beatus Cuthbertus eis siccare maris transitum sicut fe ..at postmodum. Nam anno ab incarn...M.Lx. vi. re- deuntibus cum...Patris corpore....sese aperuit et humidas har...siccas jam illis...Quod factum est Egel...episcopante lxxv ann...ex quo ab Alduno in Du- nelmum corpus ipsius delatum est ; sed iterum viij Kalendas Aprilis sacrum cor- pus Dunelmum est reportatum et monasterium solempniter reconciliatum. The chasms in this marcrinal note have been occasioned hy the knife of the binder.

DLN'ELM. LIBELLUS, ETC.

19

odore nectareo redolet, et carbones cordis quasi nimiii devocione artectiones igniuntur ; qui igne Sancti Spiritus cotidie et con- tinue in altari ipsius sacrati pectoris mira suavitate accenduntur. Et quod Moyses virga mare in divisiones divisit Sancti Cuth- berti typo relulsit ; qui sicco vestigio in Dei virtutis gratia po- pulum sibi subditum maris undas transire praecepit. Josuae itaque Beatus Cuthbertus et Moysi non tam consimiUs effulsit quam etiam incomparabihs ; quia quod ipsi viventes, orationibus, et ahorumforte necessitatibus promerentibus impetrantes obtine- bant, hoc sohus Beati merita Cuthberti, jam detuncti, apud l)ei misericordiam propriis propiciantibus meritis impetrabant.

CAP. XIII. — De Clerico, qui ad Tumham Sancti Cuthberti con- fugit ; qui, cmnia, quce Pyratce dicebant vel facere minita- bant, vidit et audivit ; ipse tamen ab eis nec videri vel sentiri non potuit.

Clericum itaque quendam, fugientes, ecclesias custodem, reh- querant ; a quo, superveniente praedonum rabie, quidnam de ecclesiae praediis fieret se certius audituros confidebant, et, quando reditum sperare debuissent, ab eo discere et audire instituerant. Forte, igitur, iUis ad Insulam adventantibus, et ecclesiae hmina subeuntibus, clericus iUe, timore coactus, ad Beati Cuthberti tumbam confugerat, sub cujus praesidio vitas commercia postulabat. lUi igitur, nudato ense, spicula ful- grantia vibrabant, et circumeiuites ecclesiam, si quempiam, sui gladii sateUitem, invenire possent, soUicitius quaeritabant. In- credibih vero operis genere, clericus iUe pervigU ante Beati Cuthberti tumbam sanusque residebat, omnesque eorum ambitus, actus et strepitus et comminatus, qiiam studiosius advertebat. Videbat iUos qui eum aufhre nec videre non poterant ; gradien- tibus et saevientibus consociatus adherebat, qui eum dinoscere vel sentire omnino non poterant : Beatus enim Cuthbertus cahgine videndi et non discernendi, quae Graeco eloquio aorosia dicitur, eos perfuderat ; et eos illa, quae videre non expedierat, contueri minime permittebat. Ubi iUud anticpumi miraculum jam hic nova pulcritufhne dedicatur, quando Angeh Loth jam viribus urgendum, clauso a tergo hostio, omnes exterius a mini- mo usque ad maximum coecitate horribih percusserunt, et tota nocte circumeuntes insaniendo hostii aditum, quem quaerebant, penitus invenire non poterant. Et duo Discipuh in Emaus euntes eodem caecitatis genere percussi fuerant, quia ocuh eorum tenebantur ne Jesum coUoquentem agnoscerent, cujus cognitione adhuc indigni exstiterant. Nec ahquid pneclarte

B 2

REGINALDI MONACH|

virtutis miraculiim in totius sacrae scripturae serie poterit reperiri, quod in admirandis Beati Cuthberti operibus non consono mo- derationis ordine completum valeat approbari. IUi igitur totam Insulam pervagabant, et diripientes omnia secum expor- tabant. Multum tamen adinvicem conquerebantur, quod ita omnia, illis non praevenientibus, de eorum rapinis et rapacitatis ingluvie subtracta videbantur. Perpaucos, quos invenerant, gladio devorante dilaniabant. Alios etiam expoliatos verberibus et contumeliis afficiebant. Quaecunque autem, quamvis pauca, invenire poterant, omnia asportando diripiebant. Minabantur insuper quia si aliquando eorum reditum advertere potuissent, quam celerius accelerarent, ut eos gladio devorante consume- rent : et tanto in eis acrius des^virent quanto formidolius illis illusissent : "Fugam," inquiunt, "nullatenus inirent nisi ad gladii nostri vibraminaanxius trepidarent, et pretiosioris thesauri secum depositum transtuUssent. Unde advertere hquido possumus quam facile illos devincendo subjugare possimus, et quanti lucri commertium de illorum interitu sperare debeamus. Studio igitur nostro diligentiorem sollicitudinem adhibeamus, ut quan- doque redeuntes gladio proevenire possimus." Haec et his simi- ha in auribus clerici iUius insonabant, et frementes furoris spiritu plurima adjiciebant. lUis autem demum egressis, consurgens clericus et ad Episcopum sociosque suos profectus, cuncta eis ex ordine retuUt ; et ad Insulam redire eos omnino prohibuit. "Cum vero" inquid " Beatus pacem Cuthbertus reformare dispo- suerit, aditum patrias vestra dignatio quam citius adipisci prae- valebit." Pluribus autem eos commonitos eloquiis, ad interiora deserti cum eis subiit ; et aUquamdiu cum eis moras innexuit, demumque caetera eis denuntiaturus domum repedavit.

CAP. XIV. — Qiiomodo corpus Beati Cuthberti in tahernaculis per annos septem hahitaverit, et in humeris servorum depor- tatum fuerit^ et quam felices illi portitores exstiterint, qui tam sacri hospitis hajulatores fuisse meruerint.

Pater igitur misericordiarum et totius consolationis, in omni tribulatione popuU sui, Beatus Cuthbertus, septem annorum spacio integro, per deserta invia et inaquosa, circumquaque, in humeris devotorum circumferebatur : et, dum domorum tecta operimenti hospicia denegaverant, sub tabernaculorum umbra- cuUs morabatur. Quam feUcia erant iUa tabernaculorum do- miciUa quae sub tanto hospite enitebant ; quam feUces humeri qui tam suavissimi honeris jugum portare meruerant! Vere jam caelestis spe dulcedinis perfecte initiati fuerant qui taUs

DUXELM. LIBELLUS, ETC.

21

sarcinae pondere subjiigari prgevalebant. Jam participes effecti sunt cum illo caelestis gloriae, qui contbrmari meruerant tantfe dignationi ctelestis misericordiae. Vaccte igitur mugientes, si- cut in Regum volumine legitur, dici poterant, qui in plausfcro, Dei archam deferentes, de terra Allophilorum recto tramite in- cedentes ad agrum Bethsamis, ubi in valle metentes frumenta secabant, sine errore descenderant. Nonne vaccae foetae merito dici poterant, qui sponsaha jura, pro amore Beati Cuthberti, rehctis fihis et conjugibus, rehquerant ; et coUa superba et sul- hmia ipsius sacro corpori devehendo subjugaverant. Mugiebant itaque pro amore pingnorum quae domi rehquerant, dum votis et lacrimis pro eorum sospitate et salute Beato Ciithberto cotidie et continue suspirando supphcabant. Ad domum sohs, quae di- citur Bethsamis, nusquam deviantes descenderant, quando ipsius incorrupti corporis thecham, quo ipse eis suggerendo commonu- erat, juxta Episcopi et confratrum suorum decreta deferebant. Nam donms sohs justiciae est conventus sacra: pra^sentis eccle- siae, quae, in vahe humihtatis, Beati Cuthberti pra^sentiam sus- cipit, dum ipsius mansuetudinis praecepta custodit. Et in vahe conversationis humihs metit grana seminis virtutum justiciae, dum ipsius imitatur exempla doctrinjp. Quam amabiha ejus excubiarum fuerint tabernacula, quae balsamus ipsius odoris perfuderat, odor mirae suavitatis asperserat, flagrantia chilcedinis intimae tota compleverat, vere fehcia indumenta quae Jesu Christi carnem in sepulcro ambierant! Nec gk)riaesunt taberna- cula Beati Cuthberti conmiendatione indigna, quje ejus menbra coperire meruerant, quae per muhos annos incorrupta perdura- verant. Nam Christi Domini, cujus caro sanctissima juxta Da- vid testimonium non data est videre corruptionem, caro Beati Cuthberti potest speciahter inteUigi ; qui consequenter caro est Christi, eo quod in aeternum non slnitur ex fragihtatis vetus- tate corrumpi. Caro igitur Cuthberti caro est Christi ; nani quid de Christo pecuhariter prophetando })r<ecinitur, Christi gloriae magnificentia, in Beato Cuthberto, famihari virtutis be- neficio et sanctitatis privilegio, speciahter adimpletur. Caro est itaque de ejus carne, os de osse ipsius et corpore, mem- brum de capite, artus de junctura ejus et sohditatis compagine. Et virtutis tabernacula dici merito poterant, propter virtutum et miraculorum frequentiam, quae crebrius et s;t'pius quam circa ipsa tabernacula in hercmo fieri sohta erant. De quibus prae- clarae admirationis miraculum quoddam edicenms, ut ex istius miracuh magnitudine, caeterorumque, facile quantitatem et vir- tutis efficatiam possimus indagando perpendere.

ji ,3

^'2 REGINALDI MONACIIl

CAP. XV, — De quodam pradictorum portitorum comite, qui caseum fartive sustidit: qualiter, orantihus fro.tr ibus, in wlpe- culam sit formatus, et iterum Beati CutJiberti misericordid repuratus : et qui carrum ad corpus ipsius deferendum inve- nerint et quomodo ipsi nominati fuerint.

Semper piorum innocentiam solet iniquorum nequitia expe- riendo prosequi et invadere ; et de pietatis justicia occasionis niateriam nequiter sibi excidendo exsculpere. Nec unquam fi- delium consortia poterant ita in bonitatis unanimitate persistere quin infidelium edacior invidia contumeliae vituperium non eis potuerit inferendo ingerere. Nam filiorum Jacob Josep inno- centem invidia vendidit; et inde infidelitas apostolicae fidei fun- danienta experiendo concussit. Et non nunquam etiam fideli- bus solent infidelitatis molimenta occurrere, et momentanea temptationis illusione decipere. Unde Saulus, in primordio a^tatis, temptationis probra sustinuit, et temptationis pondere prajventus, in insaniam pcrsecutionis exarsit. Demum, vero, Apostolici culminis gradum meruit, et plus omnibus laborans, cfcteris in regno coaequetius esse promeruit. Nec, ideo, quem- piam debemus, quasi reprobum judicando, refutare, quia, ad momentum temporis, quemlibet viderimus teniptationum illusi- oni succumbere. De fratribus, igitur, qui Beati Cuthberti cor- pus per septem annorum detulere curricula, non poterimus sen- tire dissimiiia; quia, si aliquid eis ad momentum subitae tempta- tionis irrep.«it, non id ad eorum coiidempnationis lestimonium sed ob fragilitatis conscine fuit, et incursus subiti impedimen- tum vel infortunium. Hjec omnia iccirco praemisimus, quia de Fratris, qui peccaverat, merito vel judicio incerti existimus. Poterat enim evenire ut neque ipse neque parentes ejus pecca- verint, ut sui merito peccati vulpecula fieret ; sicut et Beati Cuthberti speciahs potentiae prfieconium esse potuit ut virtutis suse efficatiam in ejus experimento edoceret. Sed de his jam satis diximus: nunc autem ad miracuU ordinem veniamus. Cum, itaque, Beati Cuthberti corpus circumquaque in tabernaculorum umbracuhs circumduceretur, contigit, ut, a fidehum populis, ei sollempne servitutis obsequium, et ab omnibus etiam ahenigenis, certatim impenderetur. Ahi enim ei nummismata, fiexo pophte, offerebant ; quidam vestimenta praeciosa vel serica ad ejus ho- noris cumuhjm et sanctitatis testimoniimi deferebant : nonnuhi etiam hnum vel stamina, kmam vel vehera : quibus vero minoris impendii facuUas exstiterat, panes vel caseum proferebant. Et, licet discreta deferentium esset oblatio, potuit tamen compar esse meriti eorum intentionis affectio. Quodam vero tempore

DUNELM. LIBELLUS, ETC.

28

iiiter alia recens [ita] caseum frequens turba detulerat, quem manus Clericorum ad communes usus omnium, sibi in conclavi reposuerat. Nec aliquis minoris munus precii vilipendat, vel negiigentiii? ascribendum deputet, cum duo minuta Viduag regnum citleste comparaverint, et calix aquoe frigidae prae- mia merito mercedis «ternfe adquisierit. Et in tabernacu- io Domini, alii aurum, aes, et argentum, deferentes offere- bant, sed et pelles arietum rubricatas et caprarum pilos, ex praecepto Domini, minime abjiciebant. Constat enim meritum olferentium ex affectione cordium et desiderio intentionum, non ex magnitudine vel quantitate donorum. Sed, quia fragilis est mortalium labilis et nutabunda conditio, contigit quendam Fra- trum ex praedicti casei desiderio graviter stimulari, et aculeo concupiscentiae indomabilis aestibus perurgeri. Videbatur enim levius, mortis jaculis interire, quampropriae posse passionis ignominiam delenire. Unde, clam accedens, furtive caseum sus- tulit, et ubi secretius potuit, in abdito sibi recondendo reposuit. Procedens ergo cum caeteris, quasi ignarus apparere voluit, quia nemo fratrum aliquid consimile de ipso credere potuit. Fames etiam tunc temporis in tota terra praevaluerat universae Angli- cae regionis. Unde videres homines ex pestilentiae morbo subito morientes, alios, pelle a carnis counitione dissiliente, tur- gentibus geni^ turpi genere inflantes. Nam tumor interna^ aegritudinis adeo pellem exterioris hominis extenderat quasi caiamus flatus [al. foetus] iiablorum administrans folies extra- liendo protendat. Pailor in ora consederat, macies totum cor- pus ai^sumpserat, tumor vero intercutaneus ex famis inedia, a piantii usque in verticem, corium, sicut in tentorio, extenuabat. Nempe, saevientibus eo temj)ore per Angiiam Barbaris, septenis annis omnis regio incuita jacuit, nec aiiquis vomere vei ligone cespitem terrae nisi in abdito movere pnesumpsit. Inguar enim et Ubba totam terram lata strage de})0})ulando comsumpserant, et per onmes Angiiie nationes catervatim eorum acies disper- dendo discurrebant. Beatum insuper yEdnumdum de llege Martireni effecerant ; et sagittarum jacuiis stipiti coiligatum, veiud hericium omni parte spicuiis liirsutum, neci tradiderant. Capud etiam ejus giadio vorante absciderant, et in siivis, vepri- bus densioribus consitis, in abditis iiiud occuitaverant. Sed populo iiiud circumquaque per nemorum obscuriora quaerente, lingua nativa locpieia in ca})ite sonuit et, her, her, s.'ej)ius repli- cando, omni populo se pupplicando ostendit. Popuius vero, lupo infinitas magnitudinis iliud inter bracliia compiectente, auferendo sustuiit, et corpori reiiquo appositum quasi integris coili compagibus counitum apparuit. 'rantum vero, in hii mo-

24

UEGINALDI MONACHI

rem serici rubentis, circum colli rotunda jacentis, signum praeci- sionis apparuit ; sed corruptionis labem caroejus oinnino sentire non potuit. IUi vero, civitates et ecclesias ignibus conflagra- verant, passimque populos exanimaverant, omniaque, quaecunque potuerant, in exterminium praedamque ducebant. Unde paupe- ribus, qui se in antris specubusque latitantes absconderant, nichil penitus unde cibaria possent comparare reliquerant. Per- pauca igitur cibaria, quai admodum raro poterant inveniri, non supererat unde poterant jure mercinionii comparari. IUi, vero, qui aliquid hujusce habuerant, potius sibi abditum conservare, tantumque pauperem de his sustenando animam protelare, quam ahis vendendo erogare, volebant. Unde quisquis quod potuit sibi in occulto conservandum detinuit. FamuH igitur Beati Cuthberti, qui eatenus corpus suum collo humeris brachiisque detulerant, ex longitudine temporis et pro fatigatione itineris pene defecerant ; nec amphus quam quatuor onerarii, qui famih- arius ei semper inhaeserant, ad opus oneris superstites erant. Murmurando ergo musitare coeperant, et de laboris infiniti las- situdine persaepius adinvicem conquerendo dolebant. Beatus interim Cuthbertus, per visionem cuidam eorum' se exhibuit, et his exhortatus verborum seminibus dixit. *' Die crastina quis- quis de vobis quatuor'^ per nemoris interiora procedat, et quid ibi forte invenerit oneri mei corporis deferendo apponat. Nam vos diutius fatigando laborare ulterius non indigeo : tantum niei corporis custodiam et progrediendi itineris curam vobis com- mitto. IIU mox, tahbus auditis, matutino sub diluculo consur- gunt, et per nemus qua^rendo alacrius processerunt. Primus ergo, fraenum de arbore pendentem conspicit, illumque sociis de- latum singulos ingenti stupore percussit. Unde et Stithard Rap cognominari meruit, eo quod fraeni funiculum primus inve- nire promeruit. Secundus autem, dum ulterius per nemora subiit, equum rafum, fraenum prius sonitu excutiendo, sibi occur- rentem apprehendit, fraenique loris innexum tercio sodah con- tradidit. Pro cujus inventionis opere, Coite, semper, quod equum sonat, vocabatur agnomine. Tercius etiam, dum paul- lulum cum equo procederet, contigit subito ut carrum perpul- cherrimum decenti venustatis genere de hgno excisum, et omnimodis cum caeteris, tahs negotii usibus necessariis, compo- site oneratum inveniret : cui equum devehendo mox inseruit et cum nimia alacritate ad consodales eduxit. Qui Unred, Cretel, quod carriim anghce dicitur, ab eis, posteris temporibus, cogno-

^ Jn margine, manu eadem, Hiinredo nomine.

2 l7i margine, m. e., Nam praeter vii qui ei familiarius adhseserunt onmes re- cesserunt, Hunred, Stitheare, ^dmundus, Franco.

DUNELM. LIBELLUS, ETC.

25

minabatur.^ Igitur Beati Cuthberti corpus sacratissimum iii carro predicto postmodum reponebant, et sic circumquaque eum sine sui gravaminis fatigatione deferebant. Nec edici verbis poterit quanto exultationis gaudio turba subsequens exhilarata convahiit. Famis tamen inedia, super omnia, super sese irruere pertimebant, eo quod nil in terra superesse granorum seminis, vel quosvis inveniri fructus segetum viderant. Fortuitu, igitur, in Pic- torum regionibus deserti vastissimis advenerant ; nichilque uspiam ciborum nisi tantummodi equi capud et praedictum caseum in sua ditione possederant. Capud etiam equi istius tempore des- titutionis et dispendii vix emi potuit quinque sohdorum sichs argenti. Mukisque diebus ad refectionem nichil panis occur- rerat, sed camibus equorum et caseis, vitae pauperiem turba esuriens sustinebat. In hls tamen eis copia deerat, quia con- simihs causae inopia omnium animantium genera in cunctis finitimis regionibus pene consumendo exhauserant. Omnes tamen vitae subsidium de equi capite, quod sahierant, et de caseo, super quo secretiores se fore confidebant, se mortis differre dispendium verbis et cordibus allegabant. Ille ergo, qui furti conscius fuerat, se tah esu diutius cieteris vitam protelandum interius animo insuhante gaudebat. Unde quanto eos super casei sui portione gratulari advertere potuit, eo ipse amphus esum in occuko concupivit, nec tamen aliquod tempus congruum, quando iUum depascendo consumere posset, invenire praevaluit. Voluit etenim, et ex animi proposito dehberavit, in occuho penes se iUum commedere, et insaciabihs inghiviei rabiem tahs eduhi commertio saciare. Videbat enim quia tene- ritudo casei ardorem faucium exacueret, pinguedinis adeps cupidinis ingluviem animando accenderet, voracitatis hbidinem et aestus ardorem dulcedo ihius suavitatis fovendo et erigendo nutriret, lenitatis contactus et saporis haustus bilem stomachi et rabiem anlmi et tumorem ventris et hyantis abyssi viscerum procrearet. Nichilque sibi defore posse putabat, si desiderii sui aestum insaciabilem gustu rapaci saturare potuisset. Tem- pus igitur congruum excogitando quaeritabat, sed prorsus com- petens Fratrum ignorantiae silentium invenire non poterat. Ar- doris itaque insania eo vehementius rabiem cupiditatis accenderat quo minus temporis importunitas arridebat. Nam dilata peccati desideria et impedita flagicia plus animae cupiditatem excitant quam praepediendo delectant, quia magis vetita complacent, quam concessa vel suppetentia ; et licenter desiderio mihtantia animum placando sedare praevaleant. Contigit, itaque, quod,

' In marginc, manu cndrm, Quartiis vero qui supcrfuit, sicut dicetur in sub- sequenti, j,ro caseo quem furto sustulit Tort agnonien accepit.

26

IIEGINALDI MONACIII

intercurrente niora diutinae dilationis, liora regularis diur- nae refectionis instaret, Fratrumque coetus, licet, numeri quantitate permodicus, guasape per genua decurrente, ad men- sam humilem gremio terrie, solotenus resideret. Non enini mensarum copia in heremo occurrerat, vel tripodum altitudi- nem nulUus fastus ambicio quaeritabat. Cum igitur angus- tioris paupertas com})adii ad sufficientiam lautioris potuit edulii minus sufficere, casei ccjepit recentis memoria quorundam animos ex meditatione succendere : demunique, spiracula cor- dium in querimoniam verborum conformare. " Heusnam," in- quiunt, "quis ne caseum recentem, quem ad Sancti Cuthberti thecam vidimus, sustuht ; quisve ad communis usus negotii illum in conclavi secretiori reposuit?" Is interim clericorum, qui eum prius cernentibus ahis de medio sustulerat, ad locum quo ihum reposuerat concitus accurrebat ; et nusquam iUum reperiens, circumquaque musitando discurrebat. Demum, vero, pahido rubore suffusus, ad consodales rediit ; eisque, pro sui excusa- tione, phn-a praetendit ; et quomodo furto sublatum, eo igno- rante, fuerit, manifesta relatione, cum mukimoda juris jurandi attestatione disseruit. Et quamvis forte quispiam eorum ilhus attestationi hdem adhibuerat, erat tamen nichilominus eorum ahquis qui ei non credendum ahqua ratione judicabat. Unde pauhsper doloris miseria cordis ejus secreta attriverat, et blan- dientium forte subsannatione vukus ihius serena ruboris vere- cundia suffundebat. Sedentibus igitur et mutua relatione de casei furto conquerentibus, coepere vicissim akerna mutuatione dicere, et Sancti Cuthberti opem tahbus aUoquiis implorare. "Sanctus," inquiunt, "Cuthbertus nobis tribuat ut fur casei sui et nostri vulpecula fiat, et de homine in vulpis transformetur effigie, ut hidibrium fiat ahis ; qui contumehag opprobrium intu- ht suis consodahbus et conservis. Nam in simulationis antro la- titat, quicunque subdole nobis caseum nostrum sub specie sim- phcitatis occukat. Nec communioni fraternitatis nostrae in Christo vel Beato Cuthberto participat, qui, sic, latenti scelere de communis boni substantiola nos decipiendo defraudat." Taha igitur mutuo et akernis vocibus ingeminabant, et ut fur casei vulpecula fieret a Beato Cuthberto efflagitabant. Nec vocum tantummodo verbis striduhs haec dicentes proferebant, sed ma- gis voti desiderio et precum instanti suffragio taha fieri depos- cebant. Unde Beatus Cuthbertus, et his ex pietatis compas- sione consuluit, et in fure suas virtutis magnaha consequenter ostendit. Nam, subito, dum adhuc ad mensam residendo dis- cumberent, contigit, ut, sicut sohto devotionis ardore, crebro sohicitudinis desiderio ad Beati Cuthberti sepulcrum oculos intorquendo respicerent, mirabile dictu, sed mirabihus est ad-

DUXELM. LIBELLUS, ETC.

miratioiiis effectii I Ecce, eiiim, vulpeculam, per Sancti Cuth- berti thecham discurrendo, circumeuntem conspiciunt, et caseum recentem inter fauces comprimendo tenentem ; et admirandas stupore novitatis, animo haesitante quid hoc miracuU esse po- tuerit, adinvicem consuhuit. QiiEerunt igitur an auquis sociorum a mensa? participatione defuerit, vel quis ille fuerit quem com- muni collegio defuisse contigerit. Diuque quasritando musi- tantes, omnes coUegas ad mensam dicunt resedisse, et ex nomi- num cognitione, et quautitatis atque numeri supputatione nemi- nem, refectionis tempore, defuisse. Tandem vero unum, Eila- fum nomine, comprobant inter rehquos non adesse, quem subito disparuisse conjiciunt ; ipsumque, vulpeculae speciem gerere et furti sui indicium prodere, contestanter edicunt et indubitanter asserunt. \Mpecula, interim, illa, hac illacque circa sepulcrum Beati Cuthberti circumiens cursitabat, et, hvanti ore, recentis casei pra^dam penduhs faucibus praetendendo retinebat : saku instabih et motu discursus agih non nuhos in cachinnos excitabat. Praedam vero furti, et decipulam laquei propria fraude compo- siti, nec vorare potuit sicut instituit nec celare, prout animo pro- posuit, nec latere, eo quod vehus insohti corporis opus sceleris ostendit, furtique praeda cognitioni nuituae indicio effulsit. Unde famis infamia, et piantis peccati contumeha aherno scandah la- queo se vicissim prodiderunt, dum infamia furti culpam redarguit, et opprobrii contumeha ex insohti miracuh novitate rehixit. Pietatis denique visceribus acti, coepere vicissim aherutros soci- orum commonere, et ad studium miserationis compatienti exhor- tatione inflectere. "Nunc, ecce," inquiunt, "Beatus Cuthber- tus furi nostro satis contumeliae pro suae merito iniquitatis intu- ht ; virtutis suae potentiam nobis sufficienter ostendit, ihius sceleris probra cohercuit, et nostrae fidei dispendia sub incerta varietate nuta*itia inauditi stupore miracuh reparando con- sohdavit. Igitur omnes in communi Sancti Cuthberti cle- mentiam impk)remus, ut de vulpecula ista liominem pristinum recipiamus, quatenus non tam furoris irae ihius judicium, quam miserationis ejus beneficium nos suscepisse gaudeamus." Tunc omnes simul Sancti Cuthberti clementiam devotis supphcationi- bus imploraverunt, et, quia in fide et dilectione postularunt, mox sui desiderii fructum assequi meruerunt. Nam subito, in hominem reversus, coram Eilafus astitit, et sui sceleris facinus et Beati Cuthberti dignationis munus evidenter ostendit. Et ita quod coram et in occuho sustuht, in manifesto, palam omni- bus reddidit; experimento Beati Cuthberti iram infidelibus prae- dicans et miserationis ejusclementiam cunctis indicando enarraus. Contigit etiam, quod pro ipsius reatu criminis, et ob memoriam tantae virtutis, omnis ejus progenies usque in hodiernum diem

IIEGINALDI MONACIII

ipsius vocetur agnomine, et notetur ex virtutis Beati Cutliberti, et fraude sceleris paterni consobrina prodigii operatione. Nani anglicae lingufE et loquelae maternae improperio tota illius fami- lia stirpis, 7W, quod vulpeculam sonat, cognominantur elo- quio.

CAP. XV 1. — Quomodo antiquis temporibus Ecclesia Beati Cuth- berti fuerit instituta ; et de prophetid Clerici adimpleta, et quam mirijice ignis de ccelo cecidit, et domus Divitis, cum omnibus prcBdiis consumpserit. Horrei vero partem in qud corpus ejus eddem nocte requievit, lcedere non prcesumpserit.

Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum ; ex consensu suggestionis nequitiae. Beatus pater Cuthbertus exstitit, cujus vitae sanctitudo tota sine macula corruptionis effulsit. Vir enim praedicatur, ex perfectis viriuni virtutibus ; beatus edocetur, ex nitidissimis vestigiorum boni operis prosecutionibus. In consilio enim pravitatis incentorum, ex consensu peccati non abiit ; in viam peccati et delectationis sordium ex mundanae cor- ruptionis fragilitate, in contagio nefariae cogitationis deliberando dilationis gradum non adhibuit, nec in cathedra mahgnitatis operum, quae sunt pestilentiae affectionis iniquitatum, sedem quietis desperationum non componendo resedit. Et iccirco quantum ejus virtutis beatitudo interius coram Deo enituit, tantum ejus magnificentiae claritudo coram hominibus mirabiUus progrediendo praevaluit. Unde merito contigit, quod quam sulhmia fuerint ejus interna virtutum cordis edificia, tantum, hcet nuUa comparatione, cojequahter ipsius fabricae ecclesiarum excreverint fundamenta. Nam et iUius virtutum magnitudo prominet ex murorum ecclesiarum ipsius praeeminentiori structu- ra : ipsa vero artificiosa manuum caelatura ipsius conformantur ad opera, pulcra, admiranda, et inenarrabih virtutum varietate distincta. Hinc est quod plerique prudentium, dum alta eccle- siarum ejus edificia suhimiori murorum fastigio porrecta con- spiciunt, sagacioris animi ingenio, ad ipsius magnitudinis meri- torum et consideranda praemia ihius beatitudinum animi acies mox convertunt. Quod temporibus antiquis plus miraculo exstitit quia tunc magis innocentiae simphcitas viguit, quam modernis diebus ; in quibus sohus astutia calhditatis arces superbae suhimitatis erexit. In iUis enim diebus quibus in pri- mordio Beatus Cuthbertus penes Dunelmum sibi quietis sedem elegerat, coetus Clericorum qui usus in canendo monachorum eotenus tantummodo retinuerat, in eadem ecclesia, sub Epis- copo, dominii privilegium obtinebat. De genere quidem et

DUNELM. LIBELLUS, ETC.

29

eiidem nutritura fuerant qui primitus sacrum corpus ipsius de Insula Linditarnea transvehendo transduxerant. Prebendas etiam de more Canonicorum, qui nunc dicuntur Secularium, de ecclesia possidebant, et exercicia monastica in officiis Ecclesi- asticis persolvebant. Unde contigerat quod is, qui superius in vulpeculam conversus tuerat, jam tunc temporis, tali religionis scemate, ^cclesiam de Betliligtune cum pertinentiis suis jure canonicali in sua progenie possidebat. Usque in diem enim prsesentem ibidem ejusdem viri cognatio perseverat, quam populus accola et convicaneus, Tod, vulgari edicione cognomi- nat. Inter eos vero quidam vir veteranus vitae lionestas fuerat, qui singularem corporis Beati Cutliberti custodiam optinebat. De viro vero isto creditur quia tantae familiaritatis apud eum exstiterit quod Beato Cuthberto capillos et non nunquam un- gues praecidere soUtus fuerit. Nempe familiare colloquium cum eo aliquotiens habuit, unde et Sancti Beda? Uoctoris caete- rorumque Sanctorum rehquias ubi inveniret, vel quahter eas exportaret vel circa se illas reponeret, eum diligentius infor- mando edocuit. Hic tanti apud cicteros habebatur, quod quicquid in veritate assereret, prophetije oraculum esse cre- deretur. Die igitur quodam, circiimsedentibus ca^teris, cce- pere quidam, tam fratrum quam advenarum, loci situm et mu- rorum ambitum, et ahitudinem Ecclesine turrium, magnidici faustu eloquii vehementer extollere ; et Beati Cutliberti gloriae meritum singulari admirationis praeconio specialius commendare. Erant siquidem in Alba Ecclesia, in qua primitus requieverat, duae turres lapideae, sicut qui videre nobis retulere, altius per aera prominentes, ahera chorum continens, alia vero in fine ec- clesiae occidentali subsistens ; quae, mirae magnitudinis, ^erea pinnacula in supremo erecta gestaverant : quae omnium tam stu- porem quam aclmirandi quantitatem excesserant : unde putabant consimihs opus structuras nusquam posse fieri; eo quod in finibus finitimis proximae regionis omnia necessaria in h)Co uno consi- mihter nequaquam poterant reperiri. Ihe vero voces admiran- tium compescuit, et posteris temporibus muho venustioris operis edificia ibidem in honorem Beati Cuthberti erigenda praedixit. Inter alia vero, unus praedives Nobilium de vicinarum confinio regionum, ccepit more rusticanae simphcitatis cum effectu tamen intimae devotionis, sicut putabatur, voce elata dicere, saepiusque eadem coram fratribus retexendo rephcare. " Heus," inquit, " quis mihi tribuere valeat, ut magnus ille heros Cuthbertus, cae- lestis gloriae consors, domus mein hospicia adire, et umbraculi mei tuguria ahquando subire dignetur ? Christum et fidem meam contestor, quia, iUo adventante, domus cortinis perornarem, flo- ribus rosarum et dulci fragrantia hhorum areae substrata limina

30

EOGINALDI MONACHI

cumiilarem, parietes scuttis auro radiantibus perlustrarem. Et siiper haic omnia laetus et alacer pincerna copiosis crateribus vino scintiilantem contra suo sequaces insurgeret, cornibus me- done crispantibus subserviret, ita ut ciphorum multitudo innu- merosa omnino fuisset. Infra camerae meae et lectuh auleas cul- citram prseparatam ei substernerem, propriis manibus eum in grabato collocarem, pedes vero ejus in sinu mihi et gremio con- foverem." Multa igitur et hujusmodi infinita contexuit, ita quod etiam audientibus ttedium admirationis induxit. Senior, inte- rim, his sermonum eloquiis eum aggreditur, et tahter exhortatus afFatur. " Vide ut omnia, quae dixisti, Beato Cuthberto suffici- enter praepares, et verba operibus prosequendo conformes ; quia non longo tempore interveniente Beatuni Cuthbertum habebis hospitem, sed pene nulhus ei honoris exhibiturus eris humanita- tem." Haec itaque spiritu prophetico vir Dei praedixit. Ille vero indignatus cum sacramenti attestatione nunquam se a pro- missis defecturum asseruit. Accidit ergo quod non diutino tem- pore exacto tempestas saeva inquietudinis Ecclesiam Beati Cuth- berti perurgendo invaderet,' eisque fugae praesidium inire una cum Beati Cuthberti corpore eis importunitatis necessitas impe- raret. Qui nil dilationis inserere permissi, mox fugam arripi- entes ineunt, et apud Insulam Lindisfarneam praesidia munimi- nis se inventuros consulendo disposuerunt.'^ Ad iUius ergo viri domum, de quo pnediximus, nuncios celeres direxerunt, et Beato Cuthberto domus ipsius novissima pro hospicii tegmine postularunt. Qui mox nullam domus suae vel domunculai por- tiunculani ei vel suis largiri posse asseruit, eo quod priores hos- pites, quos jam prae ebrietate furentes accersierat, de domibus suis expellere non potuerint. Igitur aulam omnemque domun- culam vel hospes furiosus impleverat vel spoha equestrium sub- jecta possederant. Ilhvero, nocte jam imminente, praeces sup- phces congeminabant ; et vix tandem horrei sui posteriores fines vacantes obtinere praevaluerant. Ubi, sicut poterant, cortinas et tabernacula interius extendentes erexerant; et, intermediante domum funiculo et protenso hneorum umbraculo, in interiori domate Beati Cuthberti corpus componendo locaverant. Ibi- que, in magna egestatis penuria pernoctantes, de Divitis ilhus affluentiae copiis nichil penitus omnimodis precibus obtinere po- tuerant. Ipse vero cum suis insaciabih crapula distendebatur; et in spendore gemmarum pocula aurea mensis sparsim insere- bantur. Ministri vero Beati Cuthberti hyemis algore nivium

1 In margine, manu eadem, Anno Incarnationis m.lx.vi^ tempore Willielmi Regis primi.

'i In margine, m, e. Prirao dle in G [irwum ], secundo inBetlig- [tun], tercio in villa, in loco quse Tughall dicitur.

DUXELM. LIBELLUS, ETC.

31

geluque asperitate sub nocte illa pene delecerant : quia nec al- gentes artus coram Divitis obtutibus in aula copiosis ignibus resultante conviva licuit reparando confcvere. Inedia etiam victus, potusque angustia aurium tenuitas tinniebat, quia vix aqua? turbulentioris haustum optinere valebant. Mane igitur facto, quam citius inde progressi recesserant, et ad Insulam quantocius properando currere satagebant. Necdum dies media etiiuxerat et ecce, fama cursore, rumoris nova progenies auribus eorum qu^edam incredibilia distillaverat, quod onniia pnrdicti Divitis, qui hospicium repromissum iSancto Cuthberto et ilhs denegaverat, igne devorante deperierant. Nam, iUis de viha non longe digressis, ignis Dei de cTelo descendit, et tactas oves cum domibus et ca^teris rebus omnibus famulos puerosque con- sumpsit. Beati siquidem Cuthberti ira descenderat, et ipsius indignatio in faUacis testimonii promissorem desa?viendo cuncta vastabat. Et merito, qui micas, id est, exteriorls affluentiae minutas, de mensa suaj vesanae superfluitatis Beato Cuthberto denegaverat, panum copiam et immmeram divitiarum jactantiam amittebat. Xec tecti ahcujus operimentiun habere debuit, qui Beati Cuthberti corpus sub sui hospicii umbraculo recipere recusavit. Unde nec ubi capud reclinaret suum Dives invenit, nisi ubi Beatum Cuthbertum, hcet invitus, repausare permisit. Miro enini modo et inaudito contigit, ut horreum pntdictum ignis absumeret ; sed quanti intervaili spacium pneniissa nocte in speciale Beati Cuthberti ministerium funiculo distinguente segregaverant vorax edacis fiamnue incendium omnino non contingeret ; nec ahcujus exustionis la^sionem inferre pra?su- meret. Ob insoiiti igitur miracuh novitatem, funiculus, qui domum dirimendo seperaverat, interruptus penitus ihtesusque per exustionem apparuit ; et ita, sicut primo extensus fuit, per- duraverat, certosque hmites flanunigeris a?stibus })ra"flgebat. Videres tegetem domus quasi iinea directa secari, liarundines fcenique stramenta velud gladii acie pra^cidente distingui ; postes vero, quod mirabiiius est, de medietate consumi. Quan- tum enim de postibus interius funis incluserat ignis omniuo laedere non valebat. Quod vero exterius dimidiaverat totum incendium devorare non timebat. Hinc igitur ihud miraculum de tribus Pueris occurrit ; ubi, fornace sfEviente, vestes vel capihorum superflua flamma ia?dere non pra^sumpsit. Unde conjicimus quanti meriti Beatus Cuthl:)ertus fuerit, qui, etiam in rebus vihoribus, tanti miracuh prodigium exercere non destitit. Nec de ipsius magnitudinis possibihtate (hflidere debemus, qui tam praBclara? virtutis insignia, etiam pro rebus minimis, ab ipso fleri videmus. Ipsius enim minora opera mukorum excedunt Sanctorum facta mirabiliora. Illi, igitur,

REGINALDI MONACHI

cum Beati Cutliberti corpore ad ripam fluminis jam pleni veni- entes, statim aquse ab alterutro latere divisae, sicci itineris viam per medium sui alveum aperuerunt, et Beati Cuthberti adven- tum cognoscentes, universum populum cum suis omnibus, iterata vice, post terga eorum recludentes libere transire per- miserunt ; et sic in Insulam Lindisfarneam pervenerunt. Hyemis enim tempus simul cum noctis tenebris asperius in- horruerat, et iccirco Beatus Cuthbertus quam citius eis aditum aperire properabat. Hjcc omnia, qua? descripsimus, sicut a venerabili patre nostro ^^]theldredro Abbate Rievallensium audivimus, ita, ipsius testimonio, membranuhs inseruimus. Istaque sibi testificari, ut asseruit, ab atavis suis progenitoribus praicepta sunt, quia haec, ipsis videntibus, in veritate gesta sunt.

CAP. XV 11. — Qiiomodo Dcpmon in specie ntgri canis i?i quen- dam Walterum introivit ; et aqud Beati Cuthberti de eo protinus effugatus sit.

Filius lucis Beatus Cuthbertus opere comprobatur, cujus vir- tutis gloria tenebrarum cahgo ilkiminatur. Fihi lucis viri virtutis sunt : tenebrarum cahgines mahgnorum spirituum mo- hmina et ihusiones existunt. Sed quantum daemoniaca fantas- mata contra Beati Cuthberti valeant miracula, subjecta declarant miraculorum exempla. Quod lucidius in mani- festo detegitur si quod nostris temporibus gestum audivimus sermonis officio declaretur. Tempore siquidem Gaufridi Dumelmensis Episcopi,' quidam, Walterus nomine, apud Kel- flau,^ quae in quarto a Dunelmo mihario abest, oriundus ex- stitit, qui ad domum Sacerdotis villulae predictae cum hos- pitibus potaturus accessit. Cum igitur noctis spacium efflux- isset, contigit ut domum remeare disponeret ; sicque solus, dum per noctis cahgines incessit, innumera canum caterva ei in ob- viam ruit. Qui latrando balatibus in ipsum hyando freme- bant et latratibus horrisonis morsuum mendicamina saspius incursando minitabant. Quandoque, vero, vestimentorum ejus laciniam invadendo corroserant, nonnunquam etiam ei in mediis insihre vultibus intemptabant. Erant quidem omnes, ut ei videbatur, canes nigerrimi, et nigri velleris hispida laceratione repleti. At iUe quam citius hospicium proprium subiit, hosti- umque domus, manu ministrante, a tergo reclusit. Sed quia

1 Galfrid Rufus, Bishop of Durham from 1133 to 1140. « Hodie Kelloe.

DUNELM. LIBELLUS, ETC.

33

plenius nosse voluit quid coetus ille canum esse potuerit, ad tenestram parietis comminus accessit, illamque concitus aperuit, eminusque prospiciens, diutius ibidem innnorando decubuit. Subitoque, et improvide, canis nigerrimus permaxinije magni- tudinis pedibus anterioribus superius per parietem irrepsit ; demumque, praedictas fenestrelke superiora comprehendens, in illius ore hominis insiliendo introivit. Ita tamen quod capud canis cum pedibus unguium suis inferioribus senserat inha^rere ; posteriora vero ipsius a tergo et chniibus cum cauda et pedi- bus inferioribus sibi sensit in ipso gutturis alveo inha?sisse. Et merito turpitudinis auctor foeditatis latibula peciit, quia capud immundiciae totius semper in cubiculo foedioris spurcitia^ capitis sui acumina involvit. Et sicut mentis intuitum nunquam ad Dei gloriam considerandum erigit, ita semper in peccati stercore et latrina immundiciae continuata sibi requie dehtescit. Capud ergo ejus in posteriora hominis et loca sordis propria involvi de- buit, eo quod nunquam nisi in stercore fcetoris et vomitu iniqui- tatum pedoris intentionis animum afficere quoerit ; nostraeque alfectionis animum semper in turpitudinis cupit inflectere com- meatum, ut per pedoris nequitiam nos suae foeditatis efficiat de- scipulam, et peccatorum foveae ruinam. Tergum vero suum in gutture peccatoris omni annisu cupit inserere, ut ipsius nequitiae fraudulentias ex operibus nequitiae imitando prosequentem, in peccati desperatione, et in non confitendo reatum injusticiie, in baratrum districtioris conscientiae eum possit intrudendo delu- dere. Miser ergo ille, daemone invadente possessus, statim a ter- go retrorsum corruit, spumasque per ora furentis ejiciens, voci- bus furibundis insihendo perstrepuit, dentesque infremendo concutiens se ipsum, et quibus attrectando contingere potuit, morsibus diJaniare conteudit. Famiha interim expergefacta quam citius surrexit, eumque, vix vincuhs irretientibus compe- ditum, in area stratum ad sediha truncorum eum strictius eolh- gayit. Timuerunt quidcm, quod veri onmino erat consimile, quia si quo modo vincula posset efPringendo (hrumpere, omnes conaretur exterminii laqueo prjEclpitare. Quidam interdum eorum, quibus mens inerat sanioris concihi, quam citius ad do- mum Sacerdotis accurrendo, tanti infortunii accidisse eventus subitos ei denuntiant ; et, eo comitante, domum in redeundo accelerant. Sacerdos lacrimis infusus altaque gemituum suspi- Tia de imis pectoribus protrahens, usque ad energuminum pro- grediendo subiit ; et ab eo omnis casus sui ordinem, et djemoriis invasionem, manifestius indagando exploravit. Cui, etiam, et confitendo cordis sui reatum aperuit, quantum tamen pne insa- niae furore praevaluit, et Dominici Corporis et Sanguinis spiritum suum communione munivit. Post })erceptionem tamen, magis

c

34

REGJNALDI MONACHI

magisqiie insanire institit, qiiia fortassis tanto hospite indignus exstitit. Quippe qiiiciinque corpus Doniini et sanguinem in- digne percipit, reum se aeterni judicii incendio addicit, et in corpore peccati non habitat qui nuUius iniquitatis injusticias con- cordat et qui justorum cordium serena tranquillat. Quia itaque condigne se, tanto adveniente hospite, penitentioe scopa non ex- piaverat, recte ampHus infurendo desaeviebat. Nec conventio Christi ac Behal in uno ulla esse poterit, qui lux tenebrarum ignorantiam sepehendo consumit. Nulhisque miretur quare Christi corpus et sanguis mahgnum spiritum de corpore sibi sub- jecto non expulerit, cum omnia quae vohierit Christus sine du- bio facere possit. Nempe Christus ex justiciae moderamine cunc- ta debet agere, et nicliil ex rapinoe inquieta fatigatione peragere. Unde nec violenter jure debuit antiquo serpenti vas immundi- tiae suae et possessionis annosae spoha, sohs potentiae vi- ribus tohere, nisi primitus, in possesso a d^emone, alicujus devo- tionis primitias potuisset acceptando comperisse. Atrium ergo ahenae potestatis non exspohando debebat invadere, nisi ex ah- qua bonitatis disciphna potuisset ahcujus occasionis materiam ex pietatis operibus insignire. Vel certi Christus pii Confessoris sui Cuthberti potentiae gloriam tahs virtutis miraculo voluit cer- tius declarare, cum ipsius imperio altiori dispensationis misterio obsessum a daemone potuit hberare. Beatus quidem Cuthber- tus, lucerna lucens et ardens coram Domino exstitit, qui viam Domino in peccatorum cordibus facinnoris exturbando tenebras praeparavit. Unde cum de Ciiristi potentia nuhus ambigat, Christi gloriae speciahter consonat ut tahbus miraculorum in- signiis Beati Cuthberti Confessoris sui potentiam clarius dete- gendo aperiat. In eo quidem Christi magnificentia gloriosius effunditur quo Beati Cuthberti gloria latius predicatur. Igitur, ob Beati Cuthberti meriti gloriam declarandam, peccatori intu- ht pene vindictam. Nec ei salutis remedium, suum corpus sa- cratissimum indigne praesumenti, conferre Christus voluit, sed ad Sancti Cuthberti honoris gloriam eum ipsius virtuti in infirmi- tate compeditum reservavit. Frater ergo ejus, qui ad larum' scolas in legendo tenuerat, his de fratre suo compertis, quam ci- tius domi jam redierat, et ea plenius experiendo comprobans, quam maturius Dunelmum, ubi Beatus Cuthbertus requiescit corpore, properabat. Qui subito Aldredum sacristam in eccle- sia reperit, eumque super fratris sui infirmitate, et diabohcae fa- tigationis vexatione consuluit. Qui, simphcitatis spiritu, incerta medicamentorum commenta non ei prodesse plurimum posse as- seruit, nec faUatia herbarum confectionis coUiria, plurimae artis

1 Hodie Yarm.

DUNELM. LI13ELLUS, ETC.

85

peritia adinventa, daemonis expulsioni valere, veridico eloquii sermone comprobavit. Et re vera herbarnm frondes et folia ra- dicum siici et colliria quandoque corporeos humores diminuendo alleviant, et salutis remedio existunt : daemoniaca? vero inva- sionis impetus adnichilando non conterunt, nec eftugii subsidio esse possunt. " Unde", inquid Sacrista, "nichil medicinae ei sahi- brius esse poterit, quam vestroe sinceritas fidei Beati Cuthberti clementiam et auxihum imploraverit." Lacrimis vero per genas ubertim flentis sacristas decurrentibus, mira devotionis dulce- dine, aquam in qua ecclesia? ipsius Sanctorum membra lota fu- erant ei in ampuUa tradidit, et Beato Cuthberto eas commen- dans in ore insanientis infundere jussit. Mox ergo, ut donuun subiturus intravit, magnis energuminus clamare vocibus coepit, *'Nunquid medicus tu modo efficeris, qui ampuUarum delator esse cognosceris ? Eia I haeccine de Dunehuo aquas Cuthberti de- tuhsti ? sed tamen frustra penitus in his labores expendisti. Nunquam enim vel aquae Cuthberti de ampulla, vel tu^e artis medicamenta fauces mei gutturis penetrabunt, vel sub oris mei labiis pertransibunt." Et dentes simul concutiens labiaque com- primendo involvens, ore contuso infremuit et non nunquam eadem verba repetendo congeminavit. Hivc tamen verba dia- bolus voce furentis edidit, quia Beati Cuthberti pra?sentiae vir- tutem timuit, quam adesse timendo praesensit. Nam dccmones ex subtihtate natune multa conjiciunt, quae tamen cum dubita- tionis timore futura cognoscunt. Nemo tamen hominum inte- rius consistentium amj^uUam viderat, quia clericus ipsam infra cappae suae latebras absonsam detinebat. Pnescientiam igitur istam diabolus non ex propliclica -providentia habuit, sed ex sub- tihtate naturoe agihs, qua h;ec dubitando conjecit. Et fortassis jam ahcujus occultae virtutis Beati Cuthberti virium praesen- serat, qui ei jam futuri exitiis poenas inferendo minitabat. Con- siho itaque quam cltius cum amicis inito, hgnum quoddam in sudis morem dolando pneacuunt, et acumine restrictos dentes ehcendo praeelevante, in os furentis et repugnantis iujiciunt. Qui, hcet mukum in rehictanch) reniti videretur, viribus tamen illatis, contingit ut os invitum restrictis genaruni faucibus ape- riretur. At ilh mox cum clocleari in ora liyantis aquam Beati Cuthberti injiciunt, et, fortius eum retinendo, omnes jactandi cor- poris vires ei auferendo sustulerunt. Ille vero, quam citius aquam per interiora decurrentem senserat, statim genas inferiores, genas faucium demittendo in exspirantis morem, ore patenti aperiierat. Subitoque exihens, et tenentes se fortius abjiciendo propel- lens, ahis vocibus clamores extuUt, et tah affamine cfeteros allo- cutus intulit. Ecce iUe jam saevus devorator exiit ! ILcccine de me pjectus jam prodivit ; et nunc niger ille canis, et viilosus ma-

36

REGINALDI MONACIIl

llciarum setis, per donius aream currendo jam limen domus pe- dibus anterioribus corporis progrediendo subiit, et capud suum ad colli interiora intorqucndo reflexit : nunc vero ore patulo hyanti rictus cachinnorum infringendo in me convertendo medi- ocriter minando nunc condolet." Primo tamen sermone quo segrotus aqua infusa indohiit primitus sanctam Mariam ingemis- cendo protuht. "Nunc ergo quam citius aquam Beati Cuthberti super hmen domus aspergite, et diabohmi de deintro projicien- tes expeUite." At iUi, nil dilati, aquam Beati Cuthberti super hmina domus aspergendo diffuderant, et per angulos laterum et tecta parietum omnia circunidando, et rorantibus aquis infun- dendo consperserant. Mox ille paulatim se erigendo sustuht, vuUusque et ora, quibus hyaverat, in restringendo composuit. Semper tamen et adhuc etiam in viventi atque superstite oris latitudo diffusius protenditur quam in aho hominum videri con- suetudinis habeatur. Nec mirandum, si daemon, in egrediendo indignatus, os quo exire compellebatur latius suffocando aperuit, et exitus foramina circumquaerens et properanter exihre inten- dens, partem ahquam, quam ei hcuit, in diripiendo affregit. Ah- quotiens etenim, dum citius egredi ab ahquo festinatur, porta effringitur, dum immodestius aperienda contrectatur. Majoris tamen dedecoris dispendium ei egrediendo ingereret, si Beatus Cuthbertus ei majorem locdendi potentiam in illo permisisset. Ora ergo composuit, oculorum lumina exhylarando refovit, artus singulos moderato sinuamine in reflectendo sibique coaptando collegit. Reseditque Beati Cuthberti meritis sanus, alacer, et incolumis, qui paulo ante furibundus apparuit, vesanus, acer, et incurabihs : sanus, spiritu sobrietatis et corpore sospitatis ; ala- cer, fidei integra devotione, et lasta faciei serenitate ; iricolumis, receptis corporis viribus et pristinae virtutis reparato decore. Vir etiam iste, anno ab incarnatione Domini m^.c^.lxv^., adhuc vita comite, usque ad tempora nostra perduraverat ; et omnibus comprovinciahbus pro hujus vitute miracuh hactenus notior ex- istiterat. Hoc virtutis insigne miracuhim non a quovis incerto relatore didicimus, sed ab ipstus viri fratre, et ab ipsius viUae Sacerdote, et Thorolo nunc monacho Dunelmensis Ecclesiae, honestse vitae et conversationis sacerdote, et a quampluribus cae- teris qui intererant et haec viderant et audierant, non semel ite- rata relatione comperimus. Tercia autem nocte subsequenti, idem diabolus sub eadem parietis fenestra astitit, et, caeteris in domo audientibus, tahbus eum affatum aUoquiis ait. " Mi Wal- tere ! num me, tui hospicii amicum, de te aquis Cuthberti iUius ejecisti, et, me refutando, iUum tibi jam sodalem advocasti ? Certe satius tibi foret me amicum tibi retinuisse quam Cuthber- tum, nostrae sortis inimicum, tibi in confoederationis consortium

DUNELM. LIBELLUS, ETC.

87

conduxisse ; niinqiiam enim boni operis Cutlibertus tuus exstitit exsecutor, sed semper haereditatis et sortis nostrae adversarius constitit et inimicus. Nunc autem, non melius adhuc tibi est aUquidquam de hac stulticia tua resipiscere, et illum Dunehiien- sem, nostri juris persecutorem et eemulum, abjiciendo repellere ? Ita enim nobis poteris ex domestica famiUaritate conjungi, et in pristini foederis amicitiam reformari." Hsec ille audiens, statim respondendo subintuht, et caeteris audientibus ait; "hic, et imper- petuum tibi pompisque tuis renuntio, et Beatam Mariam, Sanc- tumque Cuthbertum mediatorem in me et te, mediatorem advo- catumque, perpetuis temporibus interpono." Haec ille deforis audiens, stridulis vocibus infremendo dissuit, et barbarum nes- cio quid infrendens, nunquam uUerius ad eum accessit.

CAP. XVIII. — Quomodo Diabohis per os furiosi de dormiente juvene, quid sompniaverit, edixerit ; et qualiter intereos conjix- deratio sit.

Furiosus tamen ille ahquid mirabile egerat, quod, memoriae commendatum, ahis exemplum intehigentiae et discretionis in- format. Juvenis siquidem quidam jam sompni inedia fatigatus in domo obdormierat, et quicquid in scmpni visione effigiatum conspcxerat furiosus coram omnibus palam exponebat. Iho namque dormiente, ipsum coram omnibus impetivit, et tahter exorditus subintuht. " Eia, tu, virihs sexus cum sis, cur muhe- bris manCis contactu emohiente, de virili tuo instrumento semen effundi permittis?" Haec enim saepius ingeminabat; juvenisque evigilans, omnia, sicut dixerat, ita se habuisse dicebat. Unde cohigendum quo diabolus (haboli mohmina prodidit, et mahcio- sus maligni machimenta detexit. Tahs enim inter eos societa- tis est confoederatio, ut mutuae pravitatis sit inter eos ambitio- nis aemulatio.

CAP. XIX. — De quodam nobili viro sed leproso ; quomodo vo- tnm Sancto ^dmundo et JEtheldridcB fecerit ; sed divino nutu ad Beatum Cuthbertum venire monitus fuerit ; et quali- ter venerandus Confessor ei apporuerit^ et caputium de capite et lepram simul de universo ipsius corpore abstraxerit.

Sanctificatlo et rectitudinis acmulatio in Beato Cuthberto inve- nitur ; unde et ipsius memoria in gloria et honore ab omnibus passim cum veneratione extohitur ; sanctificatio, quia, suis obti- nentibus meritis, inmierltos ad gratiam sanctitatis provchit :

38

REGINALDI MONACHI

rectitndo, qiiia deviantes revocando corrigit ; semulatio, quia mira compassionis sollicitudine, die noctuque, super sibi devotos intendit. Quae omnia cfeteris Sanctorum excellentius Beatus Cuthbertus obtinere dinoscitur, quo ipsius dignationis beneficium cum devotione postulantibus promptius invenitur. Quod magis comprobare possumus ex virtutum miraculis quam expolitae elo- uentiae ornamentis. Ergo aliquid, exempli gratia subjiciamus ; ut e unius efFectu miraculi coetera consimilia comprobemus. Vir quidam in longinqua Australivim Anglorum regione exstiterat, qui mult« nobilitatis gratia inter comprovintiales preditus erat. Hic tam corporis sani virtute gaudebat, quam omni prosperita- tis affluentia ; et divitiarum gloria caeteros excedebat. Nec aliquid ei in mundana gloria deerat quod animi appetitus delec- tationis condimento renovare decebat. Divinae igitur dispensa- tionis moderamine accidit ut leprae morbum passim eam enutri- endo incurreret, ita ut, modico interposito tempore, tota vultus illius superficies horribilis videntibus appareret. Suis etiam quandocpie, sanie ulcerum defluente, factus est evitabilis ; et in consortii communione nonnulUs effectus intolerabiUs. Diutius ergo non sustinens, ilUs praecipue Sanctorum votum instituit, quos excellentiores de regno Anglorum apud Deum fore in cae- lestibus credidit. Beato itaque Cuthberto, et sancto Regi ^dmundo, et gloriosae Reginae iEtheldi-ithffi, voti sui propositum dehberavit ; tribusque candefis ejusdem mcnsurse et longitudi- nis ad ipsorum honorem accensis, ita experiri vohiit, de cujus sanctorum meritis sperare posset optatae remedium salutis. Quibus enim, Dei gratia carnis incorruptionem indulserat, ipso- rum meritis speciahus carnis renovare pulcritudinem delegebat. Kempe ipsis hujus muneris donativum speciahus convenit, quo- rum excellentia meritorum id apud Del misericordiam pecuha- rius obtinere praevahiit. Carnis etenim sanando recreare putredinem decet sohus incorrupti corporis sanctitatem. Nec potest congrue ab ahorum corporibus putredinis nsevum abjici- endo propehere cujus propriae carnis hospicium potest macula corruptionis diminuendo absumere. Voto itaque viri praedicti presagium esse debuit cujus sanctorum lucerna primitus, vorante flamma, consumari potuerit. Cujus enim cereum prius incendi- um devorasse contingeret, ad ipsius sepulcrum, pro suae salutis remedio optinendo, sine omni dilationis h^sitatione incunctanter incederet. Ubi Sancti Dei, quanti meriti locum inter eos Bea- tus Cuthbertus haberet, ostendendo propalabant, dum secretioris misterii signaculo quantae inter eos esset virtutis et potentife manifestis indiciis depromebant. Siquidum cereum, Beati Cuthberti nomini dicatum, prius ex integro flamma consumpse- rat quam in caeteris Sanctorum cereispartem ahquam diminuendo

DUNELM. LIBELLUS, ETC.

39

dimidiarc vorax incendiiim praevalebat. Et fortasse Sancti Dei, licet Deo karissimi, faciliiis Beati Cuthberti merituni noverant £egroto conierre posse remedium quam suae intercessionis pote- rat impetrando obtinere suffragium. Quippe Beatus Cuthber- tus primitias beatitudinis fehcitatisque sempiternc^ stolas acce- perat, et iccirco, forte apud Deum majoris gloriae potentias in Domino optinebat. Et si ipsi incorruptionis coronam de Domino super hac mortahtatis putredine obtinere meruerant, flexuositatis tamen et artuum mobihtatis gratiam post funeris depositionem nequaquam habere valebant : sed mortis algore eorum membra hcet incorrupta quadam asperitatis duricia rigescunt, unde et membrorum sinuamina vel compagum ph- camina nuhomodo inflectunt. Sanctior igitur et potentior inter caeteros est q\u apud Deum in virtutum gloria honorabihor est. Sanctus quidem Cuthbertus nexus membrorum sohda compage et emohita inflectit ; artus omnes, viventium more, mira sub levitate imphcando innectit. Quod non esse probatur virtutis morte soporantium, sed magis vitae virtute spiramen flatus viven- tis adhuc possidentium : flexus quidem corporis, et facihs ner- vorum comphcatio in sanguine est, et liumor hrorantis sanguinis non nisi in cai'ne adhuc spirantis hominis est. Ergo Beatus Cuthbertus vitae spiracuhnn quodam modo inexphcabih possi- dere creditur, eo quod caro ejus flexibihs non nisi ex sanguinis infusione modo incredibih comperitur. Sedes quidem animae in sanguinis mohicie est ; sanguis vero nisi cum spiraculo vitae infusus est. Mobihtas itaque membrorum, et flexuositas com- pagum et articulorum non nisi de sanguinis carnem irrigantis germine influit, nec rore sanguinis infunditur, quod spiraculo vivente vegetari non creditur. Nec et mortuuni ergo Beatum Cutlibertum comprobare possumus, quia ex carnis mohicie et sanguinis infusione eum phcantem et flexibilem, et, nutanti facilitate, eum in omni regione sui corporis mobilem cermimus ; nec viventem eum profiteri priesumimus, eo quod, inter nos eum vitam ducere hominibus assuetam et spirabilem non vide- mus. Nec mirum igitur si inter Anglorum Sanctos ex sanctitate praecipuos praepotenti virtute praeditus est, qui nec morte diri- guit nec spiraculum exuit, nec vitae lucernam exstincxit, nec flatum roris emisit ; unde nec vivens mortuus est, nec mortuus jam in saecuh) vitalis sive spirabihs non est. De nuho enimvero Sanctorum talia dicere possumus, quia de nemine tantae vir- tutis stipendia invenire valemus. Muhis igitur incomparabihs est, qui solus caeteris virtutis privilegio singulari honorabihor est. Longius digressionem fecimus ; nunc vero ad propositum redeamus. Intuens igitur vir ihe quia Deus ad Beati Cuth- berti hmina tum pro su^ sospitate rogaturum, signo praemirabiU

4^

REGINALDI MONACHI

advocasset, mox nobilibiis jiiveniim ministrantium, amicorum et parentum, constipatus agminibus, Dunelmum convolando properavit ; omnesque pariter ipsius consortii commilitones Beati Pontificis Cuthberti attentius efflagitabant clementiam, et pietatis suai exorabant in leproso ostendi potentiam. Servi itaque preces efFundebant pro domino, ministri pro patrono, heroes et miUtes mugientes lacrimando rigabant facies pro fideli socio et conservo. Beatus tamen Cuthbertus, nocte illa, vota precantium distuht ; quia ipsorum constantis fidei desideria ex dilatione comprobare delegit ; et iccirco fortassis, quia opus majoris gloriae exstitit, in facie multorum suae virtutis declarare potentiam quam in paucorum noticia tantae exercere dignationis efficatiam. Cum igitur missae mysteria officio festiviori coram sacratissimo Beati Cuthberti corpore celebrari incoepissent, acci- dit ut vir ille et sui, attentius Domino supphcando, voti desi- deriis omnimodis postularent. Solempnis quidem festivitas tunc celebrior in depositione Sanctorum agebatur, et iccirco pavimentum ecclesioe et crepidines singulae copioso populorum agmine spargebantur. Cum itaque ad missae canonem omnia Clerus persolvisset, vir ille, vigiUarum longitudine fatigatus, torpore irruente, sompno corripitur ; et, ipso minime adver- tente, jam ad pacis oscuhim misae officium compl^batur. Ibi fideles quique sacrae pacis se obhgant sacramento, et dulci amoris osculo fidei se communiunt instrumento. Sompnus ita- que ilh corporahum himen oculorum obducendo subtraxerat, sed modo ineffabih Beatus Cuthbertus ihius inteUectuales oculos aperiendo iUuminabat ; non enim ukerius soUtae sibi pietatis vis- cera poterat retinere, et aegroti miseriis non compaciendo sub- venire. Unde, ut, viro aegrotanti videbatur, venerandus Heros, pontificaUbus indumentis supra modum decenter redimitus, de akaris fastigio processit, et digrediendo pauUsper ad eum itine- rantis gressus inflexit. Vestimenta ejus omnia auro spendente radiabant : wkus iUius facies super jubar soUs nitidius emicabant. Nec erat ut tantas pulcritudinis formam ediceret, cum etiam omnem inteUigentiae modum praetereundo excederet. Ad ip- sum ergo deveniens, et miti gressu vestigia componens, leni at- tactu dexterae, caputium de capite dormientis exeussit, et quasi acriori affamine blande increpans ait. " Hasccine omnis populus sacra3 pacis osculo participando communicat, et divinis mysteri- orum sacramentis sese communicando vivificat ; Beatus itaque Cuthbertus hoc idem te facere praecipit, quia sanitatis pacem tibi largiendo indulsit." At iUe, ruboris vehementia stupefactus, impetu vehementiori in populos accurrendo irruit, et, certatim quosque deosculando, caputio postmodum capud obtexit, eo quod lepra se mundatum iri non credidit. Ministri igitur, qui ei

DUNELM. LIBELLUS, ETC.

41

osculo communicaverant, quid actum esset, ei plenius edicebant, et Beato Cutliberto laudes et grates innumeras persolvebant. Sanctus siquidem Cuthbertus velamine caputii quod detraxerat lepras scabiem, qufe eum volvendo contexerat, se abstraxisse significabat. Decebat niniirum Beatum Cuthbenum aliquid spirituaUter agere, cujus spiritum cum Deo in coelestibus here- ditarie pacis eterna? gloriam novimus possidere. Leprosus ille, sed, jam sanus, omnia eis qute diximus retuht, et quahter Bea- tus Cuthbertus lepram simul cum caputio sibi detraxerit decla- ravit. Hic venerandus Confessor Domini Jesu miraculo allusit, ubi Dominus Jesus leproso manum imponendami ntendit, sed non lepram sed carnem sanam se contigisse ostendit. Sanus ergo domum rediit qui ad Beati Cuthberti sepulcrum leprosus adve- nit ; nec unquam postea exinde aUcujus macula? scintillam sen- sit. Ho<' miraculum a Fratre nostro Thm-oldo non semel au- divimus, qui se ha?c audisse a veteranis Canonicis' asseruit, in quorum presentia et aspectu hoc gestum fuit.

CAP, XX. — De quodam a Bege Malcolmo miserahlliter incarce^ rato et omnibus membris vinculis ferrcis compedito ; quomodo Sanctus Cuthbertus eum^ clausis januis, cum oinnibus compe" ditum vinculisy eduxerit, et ad Ecclesiam suam citra flumen Tii ueoda m perd uxerit.

Apes argumentosa fidehs est anima qua? Deo fidehter servit in amore justiciai, quo perpetua? consequatur bravium quietis et graticje. Apes, quae favi componit dulcedinem, Beati Cuthberti est anima, quae vitaj caelestis nobis reserat claritatem. Super mel et favum ejus debet nobis documentum patrocinii sapere, cum omnimoda? miseriae et calamitatis in iUo inveniamus subsi- dia consolationis. Nam non tantum esse dinoscitur medicus animarum, quin immo omnium remedium et levamen languoris desperationum. Spes enim est miserorum ; vita morientium ; consolatio tribulationum ; salus desperationis ; auxihum profliga- tis. Nec terrenae potestatis tirannica crudehtas opprimit quos ipsius fidei munificentia protegit. Quod ex subditi opere mi- racuh declarabitur si ipsius virtutis efficatia perhicide indagetur. Scottorum Ilex Malcohiius quendam in Pasteho Berewic tene- bris carceralibus mancipaverat, cui solhcitioris cura? studium non mediocriter adliiberi praeceperat. Quem custodia mancipiorum omni vigilantia circumsepsit, et nichii ei boni irrepere ahqiio

* The Canons Itegular, here spoken of, were ejeeted from Durham Cathedral in 108.'i. Thurold, or as he is called above, Turold, occurs in the lisl of the ^lonks of Durhani enumerated by Symeon.

4^

REGINALDI MONACHI

tenore permisit. Regii siquidem edicti mandatum pertimue- rant et iccirco illius offensam incurrere praecavebant. Rex etiam multtie indignationis furore in eum desaivierat, unde et di- versis ferri iigaminibus constringi eum efFecerat. Nam in carce- rem, prae carceribus obscuriorem, eum detruserat, et copiosis ferri ponderibus eum concatenatum devincierat. Carcer enim ab obscuritate tenebrosa et palpabili Cole dicebatur, quia nichil inibi nisi turpitudinis et nigerrimi horroris rehnquebatur. Bra- chia ei in manicis ferreis astrinxerat, pedes stipitibus constrictos inseruerat, tibias firiis obseraverat. Collum vero ejus carcannus ferreus immensi ponderis et mirae magnitudinis circumduxerat, mediumque corporis idem colHgando circumquaque concinxerat, et ita per umbihcum ventris, intestina constringens,per femorum media pertransibat, et sic parietem perforando, egrediens deforis clavo permaximo et ferreo praeacuto in trabibus exterioribus carceris infigitur, et ita violenter inducitur quod nullo moHmine extrahi possibile videretur. Pars quae superius collo insederat, transvecta per parietis medium, humeros et terga strictius pari- eti cohierere compulerat ; inferior vero, quae simihter parietem dimetierat, rehquas partes corporis constringendo firmius lapidi- bus subsidere faciebat. Ita enim omnem movendi facihtatem ademerant, quod omnem inmiutandi loci facuUatem omnino de- negabant. Latitudo ejus ab humerorum prohemio pene in occi- pitis se fines dilatando extenderat, et ita undique cohi superiora et inferiora dimeciendo atque percurrendo circumvolvens, om- nem effugii possibihtatem abducendo captivaverat. Arteriarum etiam motus et vocum spiracula pene obstruxerat ; quia ferrei compedis rigor omnem tenerae pehiculae superficiem exedendo minoraverat. Sedis iUius miseria ei erat tam ad mensae convi- vium quam ad latrinae purgamentum, quia in proprii stercoris pruina et urinae propriae putentiori hmatura sedihs ejus solebant fuisse commercia. Foetor tamen loci augmentum dedecori praestabat; et pro incremento horroris, propriae carnis putredo exstiterat. Quod de carcanni porcione ejus corpus circum- cinxerat, ventris adipe strictius insidebat, quod femora separando divaricaverat, nates et anum detorquendo corrodebat. Quod vero pedes induxerat, gressuum vestigia in tortitudinem com- mutaverat. Et his omnibus mahs fames domestica et sitis ine- dia incrementum doloris adjecerat, quia nichil est miseriarum quod tantum desolationis et languoris efficiat. Aculeos etiam praeacutissimos ferri cuspide exacuerat, et eos circumquaque, tam in postibus quam in parietibus circumquaque induxerat, ut quocunque se innitendo devolveret, semper aculeus in corpore mobih insideret, et vulnus doloris perforando infligeret. Nichil igitur remedii vel consilii superesset nisi Deus sohis ei ah-

DUNELM. LIBELLUS, ETC.

43

quid consolationis remediiim oontiilisset. Sed quia neminem Sanctorum promptiorem ad subveniendum miseris quam Beatum Cuthbertum noverat, ejus opem clementiae -die noctuque atten- tius implorabat. Quod vocum clamoribus exprimere non pote- rat gemituum suspiriis et ejulationum lamentis in cordis sui ta- bernaculo coram Beato Cuthberto depromebat. Siquidem cus- todes carceris, qui semper pervigiles circumstabant, pertimuerat, unde metu compellente, voces aitiores emittere quandoque et intermisse dubitando trepidabat. Et tamen fores omnes car- ceris repaguhs ferreis obduxerant, et seris fortioribus strictius obfirmaverant. Nec diutius orationis moram protrahendo dila- taverat, et ecce Beatus Cuthbertus in medio carceris astitit, et hmien in habitaculo ipsius effuUsit. Qui tahbus verborum alloi- quiis sermonum consolamina edidit, et dulci consolationis modu- lamine dixit. *'QLiid me totiens importunis verborum clamori- bus impetis, et totiens me fatigando requiris ? Ecce Cuthber- tus, quem invocasti, tibi praesentiam suam exhibet, et aures suas tuis vocibus et tuae fidei postulationibus adhibet." Tunc muka precum instantia et dulci contemplationis admiratione praeful- gida, postulationum supphcationes nmka cinn devotione effudit ; et, ut se a talibus miseriarum imphcamentis evohitum exsolve- ret, postulavit. Cum Beatus Cuthbertus : " Surge quam citius et me sequere, et vestigiis meis inhaerendo noh quempiam dubi- tando pertimescere." At ille annitendo surgere vohiit, sed ca- tenarum muititudo eum retinendo repulsit. Beatus Cuthbertus, iterata voce admonuit, et ipse secundo impetum faciens, respirare non valuit. Sanctus Cuthbertus denique, dulci modulamine iterato eum impetiit, et quare eum non subsequeretur, quasi acrius arguendo, increpavit. Mox igitur, Beatum Cuthbertum subsecutus, quo progrederetur advertere non potuit ; et quam viam procederet omnino nescivit. Ad ecclesiam ergo quandam devenientes, in hmine ecclesiae venerandus Pontifex Cuthbertus substitit ; et ille post ipsius vestigia subsequens, illo perveniendo decubuit. Beatus itaque Cuthbertus ibi sua eum vincula prae- cepit exsolvere, et ad Dei gloriani in sua ecclesia illa reponere, Deniqne ab ocuhs admirantis evanuit ; et ille gratulabundis vo- cibus Beati Cuthberti clementiam mira cum exukatione coUau- dando gk)rificavit. Dihiculo ergo emergente, clericis et omni popuk) stupontibus prai admiratione,et gaudentibus pni3 insohta miracuh et inauditA. novitate, tandem se ad ecclesiam Sancti Cuthberti in Northam advenisse advertit, et omnibus Beati Cuthberti magnalia et pietatis solatia rephcando detexit. Nec in toto iho itinere aliquod pondus se sensisse fatebatur, quia, quo ordine clausas carccris januas pertransierit, fossas vel ainVjitus murorum sine vestigii gradu perambulaverit, Thueodam flumen

44

IIEGINALDI MONACHI

qualiter sine navis solamine evaserit, qua semita vianim ad Northam pervenerit, penitus ab eo ignorabatur. Igitur frabrili- bus instrumentis tot vinculorum ligamina exsolverunt, et ad Beati Cuthberti honorem et gloriam carcannum cum caeteris omnibus in ecclesiae trabibus suspenderunt. Carcannus ille sohis pene unius hominis pondus excedit, quia vires sullevan- tiimi exsuperando consumit. Custodes carceris januas obseratas aperientes, et neminem invenientes, neque carcannum uspiam reperientes, supra modum obstupuerunt et ubique quaerentes, omnia Castelh monimenta claustra et obserata invenerunt. Hic Beatus Cuthbertus ihud in Beato Petro apostolo miraculum ab Angelo factum opere et virtute est imitatus, ubi Beatum Pe- ti^ym in carcere hgatum clausis januis carceris eripuit, et solu- tum ecclesiae sanctae consolationi restituit.

€AP, XXI. — Quomodo deferentihus ad Ecclesiam Beati Cuth- berti lapidum auxiliaria impendia una Emina cervisce totd die suffecerit, et semper et continue potantihus et haurientihus, defectum pati non potuerit,

Nauclerus qui in navis prora praesidet, et nutu regiminis sui omnia promovet, Beatus Cuthbertus est ; qui in caelestibus reg- naiido triumphat, sed tamen omnia ecclesiae suae ministeria se- creto moderamine dispensando praeordinat. Nam ipsius nutu regiminis omnia disponuntur officia potestatis. Nec ahquis in ecclesia sua tronum tyrannidis optinet quod Beatus Cuthbertus secretioris judicii mysterio ex patientiae mira longanimitate non sustinet. Nec ahquis unquam, eo disponente, potentiae resera- mina in ecclesia sua possedit, qui ihius moderamine, pro fidei suae meritis sortem aeternae beatitudinis non adquisierit. Et semper miraculorum solet conferre subsidia, ubi fidei devotorum merita vel necessitatis subditorum desolamina vel honoris sui jura debita hoc exquirere moris habuerint. Quippe pro simphcioribus sae- pius ad sui honorem miracula edidit ; de quorum muhitudine lioc quod subjiciemus praeclarae virtutis indicium exstitit. In Insula Lindisfarnensi quidam Officiahs Frater, /Edwardus no- mine, ex praecepto Praslatorum Dunelmensis Ecclesiae fuerat, qui gratia rehgionis, exsecutione sui ordinis, et strenua urbani- tate conversationis omnium gratiam obtinuerat ; eo quod supra modum in omnibus se prudenter agebat. Hinc benivolentiee omnium gratia ita accreverat quod omnibus tam venerandus quam gratus exstiterat. Nempe monachis erat consocius ex honestatis gratia et sensibih morum disciphna ; mihtibus con- formatus ex copiosa dulcedinis eloquentia et largiori donationum

DUNELM. LIBELLUS, ETC.

45

miinificentia ; clericis compos, in omni temperatae doctrinag suf- ficientia et facetas continentise suavitate et moderantia ; rusticis conformis in omni longanimitatis sustinentia et humilitatis sive paupertatis sive abjectionis compassione et misericordia. Ita enim temperanter se in omnibus agebat quod illud, quod de Beato Paulo legitur, quodammodo illi ex meriti sui gratia con- formaretur: " omnibus omnia factus sum, eo quod omnium mori- bus et necessitatibus consimilis in compassionum miserationibus inventus sum." Hic etiam circa Beati Cuthberti honorem inex- plicabilis studii devotionem prae omnibus habuit ; quia in omni- bus, et terrarum praedia et ecclesiae ipsius aedificia ampliando dilatare sategit. Unde et novam Ecclesiam in Beati Cuthberti lionorem infra prsedictam Insulam a fundamentis erexit,^ quam de lapidibus tabulatis, miro dispositionis ordine, de industrije suae laboribus et de fidehs popuU largicionibus venusto arti- ficuni opere consummavit. Sed quia in praescripta Insu- la minus lapidum poterat inveniri sufficientia, de vicinis vil- luhs plaustra, et boum juga cum cai'ris adquiserat, et tantis longioris intersticii dispendiis, et diversi laboris impendiis, la- pidum mukitudinem devehendo aggregaverat. Convicanei etiam, pro devotione Cuthberti, quandoque ei virium suarum assueve- rant accommodare sufiragia, et, constipatis in unum ccetibus, nunnunquam per aequoreas harenas sohti et optati oneris deferre commercia. Lapides siquidem qui in Insula sunt, ad fumi odorem spumantis aequoris cinerescunt, et diminute se in simih- tudinem calcuh)rum harenantium dissolvunt. Unde ad tanti operis negotia non suffecerant, sed tamen ad interioris materiae diminutiora fragmenta ahquod adjumentum impendere praevale- bant.'^ Quadam igitur dic, venerandus vir ille deintro Beati Cuthberti ecclesiae hmina processerat, et ad circumpositas harenas aspiciens, quasi infinitas populorum catervas admirando conspiciebat. Advertit etiam quia plaustrorum et carrorum ad Beati Cuthberti honorem deferentium muhitudines essent, et tanta laborum desolamina pro ipsus amore bajulassent. Mox

' The foundations of the second Church of Lindisfarne, or Holy Island, now in ruins, were laid in 1093 or 1094, to which period this Miracle refers — v. north

DURIIAM.

2 The whole of this statement is confirmed by the exisiing remains of the Priorj Church of Holy Island, here spoken oF, — but time has proved TEdward wrong in (iepreciating the stone of the Island for the reason assigned. The red sandstone broiight from Cheswick and Scremerston, on the opposite coast,— of which the Church and its oflices have been chiefly built, is mouldering away. Upon the whin-.stone of the Island, used occasionally as above-described, weather and time have made no impression. The truth is, the one was less managable than the other.

46

REGINAJ.DI MONACHl

ad Beati Cutliberti tumbam^ quae infra ecclesiam est, gi-atias ille redditurus accurrlt, ac deiude quantocius ad Edred, dapiferum suum, festinando, onmia ei denudando retexit. " Ecce," inquit, *' viri convicanei, Beato Cuthberto devoti, innumeras lapidum aggeres sponte de propriis sumptibus deferunt, et nobiscum hodie pro Beati Cuthberti honore epulaturi sunt. Videto igitur ut omnia epuhs necessaria ad sufficientiam proepares, et hylariori animo omnia eis copiosius administres." Erat quideni ita dapsihs et beneficus quod nullus adventantium ejus manus aufugeret, nisipriussufficienter cibis etpotibussaginatus existeret. Et Beatus Cuthbertus ita eum in omnibus habundare elFecerat quod etiam quandoque de miuimis multitudinis infinitates invenire solebat. Quippe Beati Cuthberti beneficia quo lar- giori dispensamine distribuuntur, eo copiosiori augmento redun- dare inveniuntur. Et quo de ejus bonis pro karitate distribu- endis propensius quis manum cum tenacitate contraxerit, eo minus de sufficientibus vix necessaria victui possedebit. Dapifer igitur stupefactus, omnia eis sufficientia se inventurum asseruit quae ad esiis cibaria pertinebant ; sed quae ad sitim restringen- dam pertinuerant se minus effluendo habundare respondit. ' • Nempe," inquit, ' ' cervisiae nobis nec inopiae paupertas necaffluen- tise facultas aliqua est, nisi quantae parvitatis m.ensura in vestrae eminae capacitate est." Habebat quidem semper, de more monachis consueto, in mensa sua eminae mensuram, cujus mo- dicse quantitatis in potando nunquam excedebat hcentiam. Hospitibus tamen tahs mensurae nulla censura affuit : sed sem- per, quantum sitis sive voluntatis inclementia expetivit. Anxie- tate igitur et ruboris vehementia perturbante confusus, sub fes- tinatione ad Beati Cuthberti tumbam recurrit, et quare diem amittendi Beati Cuthberti honoris se videndum permiserit, acerba eum nimis quasi viventem hominem invectione coarguit. " Eia,"inquiens, " Cuthberte,nunquidtibi devotosvisconfundere, et tibi devotae servitudinis ministerium impendentes siti in via deficientes occumbere ? Jam ulterius nec tuae affluentiae copi- am prgedicare poterimus, nec de promptuariis tuis, hactenus omni bono refertis, amphus gloriari praevalebimus." Quibus multa consimiha cum dixisset, rediens ad mensam discubuit, omnesque qui advenerant considere praecepit. Et dapifero suo dixit ; "quam celeriter eminam meam, quam justiciam monachi vocatis, coram producite, et potum citius sicientibus Beati Cuth- berti ministris et hospitibus propinate. Nam, equidem, erit

1 A Coenotaph, perpetuating the memorj of the place where the body of St. Cuthbert had originally rested.

DUNELM. LIBELLUS, ETC.

*7

Beato Cuthberto difficlle de non grandi et permodieo, quos voluerit, recreando saciare. De ipsius quideni largiflua pietate confidimus ; et quousque fiduciae nostrae in illo spem firmam ha- buerimus/' Nec eum fefelUt spes in Beato Cuthberto confisa nec fides in ilHus virtute fundata. Mira res ! a meridie usque in vesperam, tota die, de emina illa sola potum sufficientem innu- merae mukitudini exhauserant, et semper, nicholominus, plenam justiciam possidebant. Emina etenim illa, Beati Cuthberti benedictione infusa, et potantibus novit ad satietatem sufficere, et sibi plenitudinem nunquam inmiutando diminuere. Plena est cum effiindit ; non imminuta dum implevit. Exliauritur et non deficit : tota die potatur et effluit : ventres cauponum replendo inebriat et exsaciat ; et suas parvitatis latitudines allu- endo semper exuberat, et excrescendo perhabundat. Rechna- tur, et plenitudinem pristinam retinet : eftunditur, sed non evacuatur : laborando desudat pincernam, sed habundantius subministrando non exturbatur eminoe plenioris inundantia : potatur quod non diminuitur : exsaciatur quod non consumi- tur : sed quod propinatur Beati Cuthberti benedictionis €st; quod plena est ilUus largitatis indicio est. Vespere igitur in- stante, quidam, ex ebrietate insanus, accurrit ; et coram omni- bus furibundus exclamavit. " Quomodo h<ec modicae quantitatis mensura nobis omnibus est tota die sic inebriandi ruina ? Proh pudor ! quod tota die sic dehidimur, et de nichilo inebriati sa- ciamur." Nec mora, emina iUa tota exhausta est, et sic congre- gatio iUa sohita est. VenerabiUs igitin- vir omnibus Beati Cuthberti benedictionem contuUt, et singulos Beatum Cuthber- tum glorificantes ad propria remeare permisit. Hic iUud Helysei praesagium adimplevit Beati Cuthberti pietas, ubi viduae hydria cum farinae plenitudine non defecit, et lechitus olei imminui omnino non potuit.

CAP. XXI 1. — Quomodo, pane in Sancti Cnthherti festivitate deficiente^ JEdwardus nwnachus ad Turnbam sancti Pontifi- cis cucurrerit, ef, gratid pii Confessoris, totd die panes de nulld subjacente materid sufficienter produxerit»

Cantare novum cantici epithalamium Beato Cuthberto pos- siimus, quia novi stuporis prodigium de novitate mira Beati Cuthberti mirabiUum cotidie videre valemus. Eloqui possu- mus, sed non sufficere ; canticum effi?rendo concinimus, sed laudibus condignis digna laudibus non poterimus expUcare. Praeclarae quidem virtutis miracuhmi qiiasi cantici epithalamium est ; quia intcrnae suavitatis m^his et dulcedinis aeternee orga-

48

IIEGINALDI MONACIIl

num est. Interiiis siquidem concentus virtutis^intonat quia, nisi in secreto devoti pectoris ad noticiam prodeundo non choruscat. Quod miraculorum gloria Beati Cuthberti declarando exprimit, et virtutis magnificentiaperfecte edocendo communit. De quo- rum praecipua muhitudine hoc quodamodo enituit, qnod subdita descriptione cognitionis effectu patere praevalebit. ^^dwardus, vir idem venerabihs, quadam Beati Cuthberti festivitate in- stante, omnia ad sufficientiam praeparari instituit, et ad ipsius honoris cumuhim muka impendia pnecipiendo composuit. Vicini itaque et remoti undecunque confluxerant, et, ob Beati Cuthberti honoris gloriam, limina ecclesise innumerosa muhitu- dinis congregatio deterebat. Nam non tam clerici quam laici accurrebant ; et non tam ecclesiae interiora comprimendo vestie- rant, quam etiam omnia atria exterioris cymiterii adimpleverat. Peractis denique sacris mysteriorum soUempniis, pro Vene- randi honore Pontificis, ad refectionis horam circumpositis mensis, discumbendo Inetantur, et Deo gratiarum actionibus per- sohitis, Beatum Cuthbertum in Domino quam magnifice proedi- cantes venerantur. Sed quia muhitudo innumera diversi ordi- nis et aetatis supervenerat, simul semel ad mensas consedere non poterant, et iccirco vicissitudinis immutatio necessaria exstitit, quia succedentibus ahis, et cedentibus prius admissis, minoris importunitatis vehementia [in margine inclementia] fuit. Nec tamen mora diutinae dilationis effluxerat, et panis mensis [in marg, super mensas] edentium deficiebat. Dapifer, Gospatri- cus nomine, qui adhuc superest, ad promtuaria coeteraque om- nia loca sibi secretiora accurrit, sed diutius explorando, omnia- que circumposita evolvendo, nichil penitus invenire praevaluit quod hospitibus anteponere potuit. Siquidem jam omnia quae panis erant ahmenta jam plene exhauserat, et in hospitum ah- moniis dividendo disperserat. Et tamen turba nichilominus magis magisque succreverat, et jam panibus deficientibus an- nonae ahmoniam postulabat. Videres tumukuantes turbas ma- nus extendere, nutibus dapiferos accersire, Dominum ^dwar- dum Monachum clamoribus et vocum stridoribus impetendo pos- tulare. At ille anxius ex dolore, gemebundus luctu cordis et desolatione, et prae omnibus ex nimio verecundiae pudore, dapi- ferum suum semel et secundo praecepit festinando ingredi, et omnia quae ad esum necessaria fuerant exportari. Contris- tatus dapifer super tegulam, quae in promptuario trabibus erat superposita, quam citius ascendit, et diutius quaerens et, omnia evertens, nichil omnino invenit. Difficile quidem fuerat de nichilo muha expendere, et de ahquo omnia invenire. Nichil etenim ahquid proferre non potuit, et ahquid extrahere de nichilo non humani negotii opus fuit. Unde dapifer mox ad

DUNELM. LIBELLUS, ETC.

49

Monachum accessit, et nil penitus superfuisse, teetantibus aliis, qui ciun eo simul viderant et conquoesierant, cum sacramento protestationis asseriiit. Tunc omnibus aliis consiliorum adju- mentis deficientibus, mox ad Beati Cuthberti tumbam accessit, et cum devotionis instantia brevi quidem orationis dulcedine Beati Cuthberti auxihum et clementiam implorabat. " Sancte Cuthberte," inquiens, "nunquid non hylarem dihgis, et quos tibi devote servire probaveris fame deperire omnino non pateris ? Tui sohus hoc opus est muneris ut de nichilo omnia habundan- tius largiaris. Quippe tui proprium est, de nuUa materia prae- jacenti omnia sufficienter distribuere, sicut accidentia prodeunt ex subjacenti. Nam pro materia sufficienti et subjecta digna- tionis tuae et virtutis comprobatur fore efficatia. Non enim tantum poteris, cum vohieris, minimis dare incrementorum inun- dantiam, quin immo de nulhs omnium bonorum praestare suffi- cientiam. Nunc ergo tem})us est tuo te nomini dare virtutis honorem et gloriam, et panum de nichilo, benedictionis tuae aug- mento, praestare habundantiam. Dexteram itaque sohtae bene- dictionis extende, et omnia nobis, te donante, provenient, supra nostrae mensuram inopia?, dicto citius et habunde." Vir igitur venerandus impetrasse se sentiens in spiritu quod rogaverat, da- pifero tercio pra^cepit in nomine Beati Cuthberti super tegulam festinanter ascendere, et panes hospitibus Beati Cuthberti ha- bundantius administrando prodiicere. Tegula siquidem trabi- bus cellarii superposita fuerat, quae panes sustinere antea diu- tius sohta erat ; quia panibus talis custodia mundicite integritate tenuit, et rehquas domus ipsius angustias ampiiando dihitavit. Dapifer, nichil ibi prius fuisse cognoscens, suj^er Domini sui ve- hementiori instantia et suae fidei iucreduhtate vel ignavia, arden- tiori hjesitationis angustia intra se nnisitando conqueritur ; quia nichil ibi se inventurum suspicatur. Tamen compulsus tegulam conscendit, et plenam jmnum innumerabih quantitate illani re- perit. Descendensque, projectis panibus infniitis, et mensis edentium opposuit, et adventantibus et succedentibus aliis tota die panes sufficienter exliibuit ; et nunquam tamen in tegula minus invenit. Tota igitur die ipsa Beati Cuthberti de tegula panes protuht, et semper tamen plenam, recurrendo, invenit. Omnibus pra'stabant sufficientiam ad saturitatem, nunquam ta- men suae diminuerant perfectioiiis numerositatem. Non enim tantum areani tcgubje cooperuerant, sed etiam in morem aggestae piramidis excrescebant. Videres aggeres in tipum montiuncu- lorum ad superiora protendere, et quasi humana omnia fuissent manu composita, regulari moderamine* convenire. Nec panis })anis latitudinem k)ngius procedendo excesserat nec aliquis ahum latitudine, pondere, vel quantitate, suj)erexcreverat.

D

,50

REGINALDI MONACHI

Erant tamen quidam panumpertemies,et in suilatitudine profusi, et quasi de avenae speciei similitudine cooperti : et tamen palatis edentium pro omni sapiebat diversitate delectationum. Omni- bus denique mira cum hylaritate refectis, vespere irruente, ad sua ([uique cum gaudio redierunt, et Beato Cuthberto multi- phci gratiarum praiconio extulerunt. Hujus miracuh testis est idem Gospatricus, qui etiam adhuc in Insula Lindisfarnensi da- piferi officio fungitur, et quam muUi monachi Ecclesiai Beati Cutliberti, qui praesentis et praecedentis miracuh ordinem ab ipso i?j]duuardo fratre suo et monacho, et Gospatrico famuk) suo multociens audierunt. Hic venerandus Confessor Cuthbertus Domini Jesu opus miracuU est imitatus, ubi de panibus ordeiceis quinque mihiahominum saciavit, et quantitatem panum copiosam de suas benedictionis virtute protuht, quod panis materia in se naturah conditione non habuit. Ex his duobus miracuhs pote- rimus advertere, quantte largitatis virum, quantum hylaris dis- pensatoris amicum, quanta? frugahtatis et expensarum dominum, Beatum Cuthbertum profiteri debeamus et credere. Nec sibi servientibus totius boni copia deesse poterit, nisi forte nequam dispensatoris avaricia manum de Beati Cuthberti divitiis ex tenacitate contraxerit.

CAP. XXIII. — De quihusdam Nautis, omnibus navis armamentis amissis Beatum Ciithbertum invocantibus : qualiter pius Con" fessor visibilitsr ad eos in navi accesserit et pie exhortatus, in loco (jiibernatoris resederit^ et cum baculo pastorali, scevienti- bus undis, 7iavem direxerit^ et ad portum deductos exire et omnia. secum sua exportare, et navem dissolutam funibus col~ ligare et ad se trahere prcecepit,

Tribulationum consihator et dolorum relevator Beatus Cuth- bertus omnibus eum invocantibus fore dinoscitur, in quacunque dolorum tribuiatione sive tribulationum desolatione fideh peti- cione requiratur. Nomen quidem ipsius naufragantibus non tam celebre esse dinoscitur quam salubre omnibus invenitur, quia non tam animas exsolvit a peccatorum funere quam corpora salvat a pelagi saevientis voragine. Et supra mirurn creditur admirabile, quod etiam spiritus ejus quandoque a nonnuUis con- spicitur sub corporahs speciei simihtudine. Corporahter etenim conspicere quod est spirituale, non est donum naturae, sed vir- tutis sohus et gratiae. Et tamen novimus spiritus supercaelestes corpora aeria assumefe ; ut exuviis corporahbus induti, possint hominibus visibiJiter apparere. Beatus etiam Cuthbertus non dissimiiiter id potest idem efiicere, quia omne quod vohierit, ex:

DUNELM. LIBELLUS, ETC.

51

Dei est ei virtute possibile. Mirabilium quidem ejus admira- tionis operum numerus nullus est, quia possibilitatis ipsius defi- nitus certitudinis terminus aliquis non est. Quiddam, etenim, quod stuporis multitudinem excedere creditur, subsequentis esse dinoscitur miraculi novitas, et insoliti operis soliditas, quod ad ipsius honoris reverentiam nunc prosequendo describitur. Nau- tae quidam, dum pacata gequora aligero sulcarent remigio, om- nia prospera, supra quod optare potuerant, habuere, pro des- tinato sui propositi desiderio. Xichil eis difficultatis occurrerat; nichil quod alicujus ofFendiculi impedimentum generare prieva- lebat. Qui quandoque jocando laxabant retia in capturam, et piscantes contrahabant praedae multitudinem copiosam. Nego- ciandi quidem opus noverant et tamen piscatoriae artis peritiam pro Hbito exercebant. Nam dum sereni aeris clementia dabat spaciandi locum sive lucri cujushbet emokimentum, utraque ex- ercebant pro tempore, et quaerebant victui necessaria pro aerum et temporum moderata dispensatione. Tempore igitur isto, se- cum utraque conduxerant ; quia retibus et mercibus hac vice honerata navi habundabant. Nempe siquid piscandi laboribus adquisissent, tam ad esus sui cibaria quam ad vendendi commer- cia secum deportare potuissent. Ad vicinas siquidem regiones vel semotas quandoque navigabant pro vendendis negotiationi- bus, sive pro mercimoniis comparandis : nonnunquam vero, sicut et modo, marinis immorantes fluctibus, piscandi gratia in- sistebant. Subito ergo mare turbinibus agitur ; fluctibus inqui- etis perturbatur ; et tempestatum furiis inquietius agitatur. Fhictus navim laterahter impeUunt et rejiciunt; nunc proram in aera extollantes erigunt; nunc ad maris infima in pra?cipitio di- ducunt ; modo puppis supprema absorbentes alhiunt, nunc unda- rum spumantium pocula infundunt. Frigoris tamen asperitas tanta inhorruerat quod algentia membra nulla arte calefacere praevalebant. Vela tandem nimiis temptationum flabris dissi- herant : mahis ex medio confractus concrepuerat, et turbinibus dissipatae tabuiarum juncturae jam pene dissolutae patebant. Manus etiam in remigiis retinendis jam defecerant, undisque cum nimio ponderis impetu supercadentibus, de viribus lascescientium remigia ipsa ex parte detraxerant, partemque residuam ipsi re- nitentes detrivendo confregerant. Nauta insuper armaturam regiminis, qua navis disponi debuerat, amisit ; et navis sine gu- bernacuh destituta solamine, quocunquc inipetus fluctuum jac- taverat dissiliebat. Tunc omnis spes vitae ablata fuerat, nuhus- que, nisi mortis solius exitum de eis ahquomodo sperare valebat. Ipsi tamen, qui vitae spiraculum prae mortis timore jam paene amiserant, exsangues et semianimes procumbebant, nec verba vel etiam voces conformando componcre praevalebant. Quibus

I) 2

IIEGINALDI MONACIII

vero fortioris animi hannelitus inerant, Beati Cutliberti clemen- tiam medullitus implorabant, quia quidam ipsorum illius alump- ni exstiterant ; nonnulli vero in terrailliiis educati procreverant, omnesque de ejus sanctitate et virtutum miraculis quam fre- quenter andierant. Cuncti itaque, ore consono et corde devoto })almas ad sidera attollebant, genas lacrimis copiosius irrorobant, et rea tundendo pectora Beati Cuthberti auxiUum et clementise subsidium sustinentes expectabant. Quid plura? Nec mora — venerandus Pontifex Cuthbertus, quasi in specie corporali, omnibus visibilis et palpabihs apparuit, et in prora navis, guber- iiatoris de more, resedit. Erat indumentis pontificaUbus omni- modis redimitus, et mitra in capitis vertice laureatus. Tantique decoris pulcritudo in eo apparuit quanta nunquam ab ocuhs ho- minum visa fuit. At Beatus Cuthbertus, bacuk^ pastorah, de more gubernacuh, pontum saevientem secando dividebat, et na- vim pennigero volatu super acquora spumantia et saivientia dis- currere faciebat. Erantque eis fluctus quandoque instar mon- tium insurgentes, a dextris et sinistris ; navis tamen nunquam a semita deviabat, sive retardari potuit, ab inchoata semel festinan- tia sui prosequendi itineris. Nonnunquam etiam in anteriora tumor aquarum quasi murus in aera porrectus eis videbatur re- nitendo obsistere, omnemque progrediendi aditum denegare ; quibus demittendo detritis, modo consimih in posteriora cum magno fragore debacchando insurgere. Forte quidem indignari videbantur aquarum moles, et marinae inclementiae turbines, quod exhauriendo deglutire non poterant avariciae vascula, et animas pessundare peccatrices. Beatus interdum Cuthbertus, animaequiores eos praecepit existere, et nichil omnino haesitando pertimescere ; Cuthbertum,"inquiens,quivobiscum est,nulh in- quietudini perturbare possibile est : nec vos deseret Cuthberti praesentia quem invocastis, nisi prius, ipsius nautae ministerio, ad salutis portum illaesi pertingatis." Igitur venerandus Confes- sor ea facilitate baculo pastorali fluctuum implicamenta disse- cando divisit qua et cordium nostrorum cogitationum amaritu- dines conterere et abolere consuevit. Nec mirum si ipsius baculi regimine marinae inquietudines confringuntur, sub cujus dicione et virtute potentiae infernorum et terrestrium altitudines subditae deprimuntur. Omnes itaque, qui in navi consederant, Beatum Cuthbertum quasi specie corporali navem de more gu- bernatoris regentem conspexerant, et iccirco quicunque prius quasi expirando defecerant, jam hylari animo animaequiores exis- tebant, et adinvicem loquentes, Beatum Cuthbertum nutibus et indicibus et nonnunquam sermonibus alterutri lateris socios res- picere commonebant. Nemo tamen dulcedinis ipsius faciem contemplantium, et pra? suavitate nimia congvatulantium, inter-

DUNELM. LIBELLUS, LTC.

53

rogabat eiim, "tu quis es;" scientes certissime, sicut Tpse prardix- erat eis, quia Beatus Cuthbertus est. Nec mora temporis lon- gioris protraxerant, et ecce jam Insulam ad Farneam appropi- averant, et Lindisfarneam videntes Ecclesisam, quam citius postmodum inUttore subsistere se videbant. Beatus ergo Cuth- bertus bacuH regimine annitendo utens pro pahde, singulos prse- cepit cum mercibus et oneribus, cum retibus simul et piscibus, caeterisque utensiUbus, ad terram exeundo prodire. Nec in ripse superficiem inundantis opus erat eis vadando calcimehta aqua- rum ex profunditate humectando rigare, eo quod navis pup- pim Beatus Cuthbertus super siccantes harenas ita prove- hendo mipulerat, quod sicco vestigio omnes jam prodire valebant. Et ita bacuh sui sustentamine proram ad superiora coegit, donec omina extracta fuisse conspexit. Nec ista suae pietati suffece- rant, quin immo navem dissolutam et pene pristinis fluctibus dimidiatam funibus praece})it alHgare, nec allabentibus fluctuum alluvionibus forte posset excedere. Cum omnia ad perfectum perduxissent, dixit, "consummatum est;" et ab oculis eorum eva- nuit, et in sinum quietae beatudiuis se recepit. IIH mox ad Farne Insulam redierunt, et Fratri Bartholomaeo' in insula prae- dicta heremitanti, Dunehuensi monacho, haec onmia retulerunt: et quam dulces lacrimarum inundationes coram Beato Cuth- berto cum devotis obhitionibus efluderunt! Haec etiam Johan- nes monachus noster canutus nobis retuht, et se haec omnia tam ab ipsis viva voce, quam sacramenti attestatione, insuper et Fra- tris Bartholomaei relatione se sa^pius audisse et didicisse assefuit. Hic Beatus Cuthbertus ilU Domini Jesu miracuh) congruit ubi Discipuhs post mortem navlgio laborantibus afluit, et ad terram cum sahite refhixit.

CAP. XXIV. — Quomodo quidam Negotiosus, dum nomen Beati Cuthherti perjuraret, siibito visum amiserit, ct in Ecclesiam tercio supplicans, et ulterius lioc ncmine se nonjuraturum pro- mittens, visum receperit.

Vita Beati Cuthberti veneranda omnibus est amabihs et imitanda. Et quanta sit virtus ipsius nominis comprobatur ex actibus miraculorum ipsius j)r;rclarissin)is. Nonien quidem Beati Cuthberti qui perjurando offenderit, Dei iram et suaj indignationis off^ensam incurrit. Deus etenim, quanti honoris ejus nomen apud se sit, satis ostendit, dum per nomen ipsius

' A life of Bartholomew may he found in the Acta Sanctorum, containing mufh curious information relative to the Farne Lslands and other places in the North of P2ngland.

D 3

i54

UEGINALDl MONACHI

pejerantes statim pcena vindice plectit. Unde advertere liquido poterimus quanti numinis, ut ita fatear, et potestatis ipsius no- minis attestationem credere debeamus. Quod miraculorum exemplis delegimus potius comprobando aperire quam, verbo- rum protelatis officiis, sub scripturae testimoniis et diversis * dogmatum figuris obumbratice vestiendo condire. Subsequens siquidem miraculi novitas satis evidentius declarabit quantye virtutis ipsius nominis attestatio in Domini pra^sentia sit. Modernis nempe temporibus, quidam Paterfamilias praenobilis in Anglorum septentrionalium rcgionibus finitimis exstitit, qui praeclui potentiae gloria in multis affluenter eflfiilsit. Huic mi- nister quidam ex mancipii servitute adhaeserat, qui sub ipsius imperii dominio ad nutum praecipientis omnia faciebat. Igitur Beati Cutliberti annua translationis suae festivitate instante,' di- versi, varia? intentionis desiderio, quidam diversae comparationis studio, nonnulli pro lucrandi connnercio non ad festivitatis obse- quia sed ad nundinarum emolumenta, properabant. Juvenis ille quam saepius a Domino suo ad nundinas pergendi licentiam petiit, sed tribus diebus pene de festivate procurrentibus eam implorando obtinere non potuit. Interim tamen, quoddam cornu, venandi negotiis congruum, cuidam consodali suo et con- servo, vendendi gratia commiserat, sed precii numerum, vel definiti numeri precium, ipse ei prius definiendo praescripserat. Qui Dunelmum veniens nichil in vendendo efficere potuit, eo quod vix aUquis hujusmodi operis operae, vel sagaci tah prudentiae animi adhibere delegit. Sed juvenis tandem, qui domi reman- serat, quandoque importunitatis prece et inquietudine, hcenti- am a domino suo impetraverat. Qui jam, die festo mediante, Dumelmum venerat ; sed quaerens de socio quid de commisso suo egerat nichil eum effecisse condolebat. Cui tale consihum praebuit, ut venditionis delator per nundinas quadam semita incederet, ipseque quadam ignotiori via, quasi inscius et pere- grinus, ei obviando occurreret. Quod si ahquis forte ei obviam advenisset qui, comparando cornua, minus precium obtuhsset, eum quousque adveniret jocundo afFamine retineret. "Ego, in- quam, interim vobis occurram et, illo comparante, minusque quam decrevimus ofFerente, fidei verbo conabor asserere me plura his pro cornibus oblata audivisse. Sic eum provocando alhciam, et plura nobis lucri emolumenta conquiram. " O quam casca est tenax semper cupiditatis avaricia, quae maluit fidem ex prodicione amittere quam obuh unius lucrum faUendo non adquirere : nec proximo, fidelitatis juramentum ; nec Deo

1 The fourLh of September, the day on which, in 1104, the coffin of St. Cuth- bert was removed from a temporary shrine in the Cloister into the newly finish- ed Cathedral of Di.x!iam. This day was afterwards observed until the Disso- lution.

DUXKLM. LIBELLUS, ETC.

fidei vel baptismi desponsionis votum, nec sibi veritatis elegit habendo retinere consortium : omniaque haec potius decrevit amittere quam dimidiantis obuli hicro sui pondus marsupn non augere : totum se venalem pro obulo habuit qui fidem sibi, dilectionem proximo, et veritatem Deo pro tanti precio demo- hendo defraudare sategit. Nec moratus, socio sicut pra^stitue- rat occunit, et comparanti cornu cuidam et onus precn mqui- renti, quale vohiit, precium imposuit : sed ille se non tanti daturum, quia non tanti vahierit, respondit. Cui ihe qui obviam occurrit,et cujuscornuexstitit,intuht,''tantaaudivipriiisobtuhsse ahum, et icclrco non condigni eispondespreciicommercnim." Cui empturus cornurespondit tu," inquit, '^nhoc commerciopartem habes,ethicintendisutinhicroeiparticipandocommuniccs." Tunc iUe cujus cornu proprie, sicut praetaxavimus, exstitit, cum sacra^ mento contestando asserruit. " Per iUum," inquh, Sanctum Cuthbertum videhcet qui interius iUic requiescit, ego ei phis ahum auribus meis audivi obtuhsse ; et majoris precn munus pro singulo cornu se daturum promisisse : et partem cum lUo non habeo nec participare eum illo ahquo tenore dispono." Sed mox ut haec falsidico ore protuht, et Beati Cuthberti sanctitatis nomen perjurio lalsitatis poUuendo protuht, ra- diantis hicerna? ocuk)rum hmien amisit : pupiUarum tamen palpebrae pristini habitum decoris non immutaverant, sed prorsus nichil penitus aspicere pranalebant, quia yacuat() taber- naculo interior hospes abscesserat, et hnnen veritatis falsitatis habitacuhmi abhorrebat. At iUe qui comparaturus ahquid pre- tii hcet modicum obtulerat, jurantem instantius, acrius mcrepa- bat, et a perjurio cessare comnionebat. "Tace," inquid, ''et uoli amphus pejerare, qnia nemo est hominum qui tanti precunn pro eis veht largiendo distribuere. lUe vero, qui visum occulorum amiserat, secretius socium commonebat ut se in Ecclesiam Beati Cuthberti adduceret, eo quod himen oculorum pro perjurio quod iu Sanctum Cntliberlum commiserat, amisisset. Qni supra modum admiratus, et animo veliementins anxiatus, eumin eccle- siam qnam cil ins prodnxit, et einn in anguh) conducens, qnam sedula devotione sn})phcando dintius oravit. Utriqne itaque curvatis genibus prosternuntur, et dintius orantcs, neqnriqnam exaudiri merebantur. Meritum qnidum nuUum exauditionis habuerant, et cassata? precis prccium reportabant. Iteratoque, idem effici- nnt, nec sic qnidem qnod petierant impetrarunt. Tunc adver- tentes quia Beati Cuthberti beneficium sua peccata pra^pedie- rant, Deo et Beato Cnthberto devovebant quod nunquam per ejus nomen uUerius omnino jnrare pra^sumerent, et qnod ejus nominis memoriam omnium Sanctorum commemorationibus celebriorem retinerent. Tertio, denique, in oratione procum- bnnt, et cum nimia devotionis instantia Beati Cuthberti clemen-

56

REGINALDI MONACHl

tiam implorarunt. Beatus igitur Cuthbertus, solitae pietatis non oblitus, cui indignationis suoe iram intulerat pietatis suae bene- ficia conferre non tardabat, sed pie vincula exsolvit quae recto aequitatis judicio compediendo connexuit. Moxque illi visum contulit et caeca luminaria claritatis gratia reparavit. Ille denique de oratione surrexit, et Beato Cuthberto grates innu- meras cum inexplicabili devotione pertulit. Et quod ei contigit fideli relatione omnibus audire volentibus expUcavit. Hoc miraculum venerandus vir llodbertus Prior de Nostle^ postmo- dum Prior Sancti Andreae, fratribus nostris in claustro Dunel- mensi retuht, et, ut ipse asseruit, in veritate verum fuisse in multis experimento didicit, quia ipse aliquamdiu ipsius famuhis exstitit, et haec in fide vera fuisse enarravit.

CAP. XXV. — Qvomodo a projiuvio sanguinis liheratus sit Juve- nis virtute et potentid unius de Beato Cuthberto oratio7iis.

Sans quantae virtutis Beati Cuthberti nomen exstiterit sub- sequens miracuhim declarabit. Quidam Frater ahquo tempore, pro Ecclesiae negotiisprofecturus Lincohiiamhospitaturusadvenit. Qui sohti tecta hospicii subintravit, sed innumeras utriusque sexus catervas super matrisfamilias filium lugubri desolatione moerentes invenit. Juvenis siquidem ihe tanto sanguinis proflu- vio laborabat quod semianimis in area jacebat. Nichll etenim ei'^ medicinae prodesse poterat ; sed omne quod adicere [ita] pro medicamento poterant magis fiuxum sanguinis enutriendo pro- traxerit. At ille, in Beato Cuthberto confidens, omnes de domo exire praecepit ; et ad ipsum accedens, in nomine Sanctae Trinitatis, sacrae crucis signacuhmi fronti ejus impressit, ter-

cioque collectam illam de Beato Cuthberto adjecit " Adjuvet

nos quos [? omnes], Domine, Beati Cuthberti intercessio vene- randa, et a cunctis reatibus absolutum [? tos] in tua faciat pace gaudere." — Mira modo et ineffabih, mox ille sanus exsurrexit, et cum iUo tota nocte gratulabundus discubuit, et nunquam pos- tea hujusmodi infirmitatis miseriam sensit. Taha sunt Beati Cuthberti miracula, quae ad solum ipsius invocationis clemen- tiam nova et ineffabiha complent ministeria.

1 No prior of this name occurs in the list of superiors of the Monastery of Ncstle until the year 1 190. The person here spoken of witnessed a charter of llobert, Bishop of St. Andrew's, in Scotland, in 1 1 50, as prior of St. Andrew's.

— NORTH DURHAM. APP. p. 82.

^ In margine Puer lladulfus.

DUXELM. LIBELLUS, ETC.

57

CAP. XXVI. — De Bcati Cvthberti (jhrioso capite et capitlorum virtute, et de musteld quce sepulcrum illius clam introiit et in eo nidijicaverit ; et quomodo pius Confessor illam auferri mandaverit, nec tamen eam lcedi permiserit.

Confiteri et laudare Beatum Cuthbertum nobis convenit, si ipsius de justitiae indiciis et mirabilibus miraculis memoria nos- tra recte considerare voluerit. Nam confessio ejus sanctitati et virtuti, laus ipsius gloriag convenit et honori. Sanctitati ipsius confessio convenit, quas infirniis dat sospitatis sahitem ; virtuti, quae pauperibus exliibet abundantiis plenitudinem ; glo- riae, quae miseros perducit ad regni beatitudinem ; honori, qui ipsius meritis confert, non pro meritis, coronam aeternae remune- rationis. Ejus sanctitati quisquis non exhibuit obedientiae reverentlam, quam sci?puis emeritam incurrit debitae poenae vin- dictam. Nam nil facinnoris in eo committi potuit, quod in occuko contegi, et non citius propalari potuerit. Hoc opus negHgentiae in deUctum vertitur ; quod ipsius vu'tute gratiae non citius revelatur. Nan^i ferarum, et terra? reptihum, commissa detegit, actus malorum hominum quomodo non revelando non protegit. Nec etenim reptiha vel ferae ahquid in eum presump- tive transgredi poterunt, quod non statim aut poena vindice vel humanae animadversionis indagine non exsolvunt. Quae faciUime exemphs probando comperimus si ipsius acta mirabiha revolvamus. Temporibus antiquis, quidam EHredus Westoue exstitit' qui admirandfi dilectionis gratia apud Beatum Cuth- bertum, speciah pnerogativa efhilsit. Nam seram ipsius sepul- cri aperire ei hcenter et impune licuit, . quoties ei hbuit, circa eum qux' voluit componere, et quae desiderabat ab eo citius impetrare praevahiit. Unde traditur eum tantae dulcedinis gratia apud ipsum ex famiharitatis notitia succrevisse, quod non nunquam ipsius veneranch capitis comam supereffhientem soleret tondendo praecidere, capihos pectine eburneo dividendo et de- hniendo emoUire, digitorum ungues pulcritudine rotundata exci- dere. Hinc nimirum exstitit quod nonnuUis amicorum de ipsis capiUorum praecisionibus superfluis quandoque solebat ostendere, et, experiendi gratia, accensis in turribuk) prunis, cum forcife argenteo quem in hujus ministerii opus effecerat, in ignis in- cendio videntibus cunctis exponere. At capiUi mox auri more in mediis ignibus rutilabant, nec laesionem sive diminutionem ahquam contrahebant. Horae deinde aliquantuio perlapso

1 In margine manu recentiore, Elfredus Westowe vixit tem])ore Edmundi Episcopi [1020-1041] Dunelm. circa ann. 1022.

58

IIOGINALDI MONACHI

tempore, retracta cum forcifibiis [in marg forficibus] cai^illa- turfe portione, coepit minute auri nitorem j)assim exuere, et demum, stupentibus cunctis ad status proprii figuram conver- tendo redire. Unde sicut creditur, forcipes ipsi, cum pectine grandi eburneo in medii centri regione perforato, in sepulcro beati Pontificis pristinjje novitatis gratiam adhuc retinentes in- veniuntur, et cum honoris reverentia secus corpus ipsius super tabulam reponuntur. Accidit denique, quodam tempore, ut sepulcri loculum, quod superius preminet, accludens, et qua^qua? circa operculi faciem patentia sunt minus improvide circumspi- ciens, quoddam foramen licet exile et permodicum inoppillatum inscienter desereret, et negligentius obliviscendo pnjeteriret. Nec mirum si non foramen illud advertere potuit, quoniam terebri unius transmeatu non am[)Iius patuit. Eratque ilhid non foraminis terebrata transmeatio sed opercuH et tunmh infe- rioris non perfectius et sohdius acchisi, hiaturae patentis apertio. Contigit itaque virum venerabilem Elfredum, necessario eflia- gitante negotio, quovis longius abscedere, et in regione akera occupante necessitatis fastidio demorantem non citius domum tardante negotio advenisse. Iterim fera quaedam subterranea quae non esse dinoscitur bestia pecudis sed reptile quoddam terrenum animae viventis, clanculo de foramine subterraneo progreditur, sed illo casu praeveniente ad ipsius reditum obstruso, omni regrediendi spe privaretur. Erat nempe quoddam reptile de murium genere, quod foetus jam maturi partiis conceperat, sed obstruso nativi foramine habitacuh, locum convenientem partui non habebat. Vohiit quidem et expedivit locum quietis in hoc opus expetere, ut sub quieta pace posset hberius partu- rire : ubi foetus suos tutioris sub hospitii munimine reponeret et nuUius praedonis rapinae laqueos formidaret ; sed et ciborum pascuaha quaeritans foetus cum securitate desereret et redeundo ipsos salva cum integritate reperiret ; nec offendicuhim ex pul- vere semper naturahter diminuente susciperet nec lapidis vel caementi gravida difficuUas teneris impedimentum foetibus pro- crearet. Excurrens igitur atque discurrens tandem venerandi Pontificis sepulcrum adiit, et sub vestimentorum operimentis reptando et heerendo subiens, praedicti foraminis aditum subin- travit. Et quia a parte pedum foramen illud eminuerat, in angulo inferiori domatis infra sepulcrum foetus maturi temporis exponendo educare delegerat. Non enim audebat in superiora progrediendo excedere, nec indumentorum pontificahum sanc- ta immundis contactibus attaminare, nec palhis et stratoriis sericis, nec purpureis sudariis se involvendo vel inhaerendo etiam vel appropiando contingere. Sensus quidcm ei non defuit, eo quod sacri Pontificis presentiam amphus oflendere non prae-

DUXELM. LIBELLUS, ETC.

59

siimpsit.' Nam se satis in eo deliquisse m.eminit quod tanti honoris hospitium ingredi sic presumpsit. Unde quotiens vole- bat ad victualia quaeritanda exintra prodire, per hgnorum asseres comperta est rependo unguibus scalpere, et scalpendo gressibus repere, et sic itineris mendicando vestigia in egressu et reditu inferius et superius pervenire. Anguh etenim parietes, qui se vicissim constrixerant, ad hujusmodi nogotium compen- diosius prominebant et facultatem hujusmodi negotiis ministra- bant. Non equidem, ut diximus, praesumpserat vestimenta, tineae more, demohendo contingere, nec de anguh angustiis fines latiores ingrediendo exquirere. Unde venerandus Pon- tifex indignatus, hinc custodum suorum neghgentiam vohiit redarguendo corripere ; et ferae insolentiam et presumptionem detegendo punire ; et super neghgentia sua et indihgentioris custodiie cautela soUicitiores existere. Ad Clericum, igitur, sui sacratissimi corporis custodem accessit, et Ehredum domi- num suum, ut quam citius domum festinando veniret, mandare pra^epit. "Dicite," inquit ei, "ut lacissam istam,qua^catuhssuis domum meam poUuit quam citius expehat, et claustra hospitii mei uherius inserata non neghgat. Domum enim quietis meas incestavit, et meae quietis requiem perturbavit, et vestrique et ipsius neghgentiae invigihantiam explorando invenit." Quibus Ehredus ihe perceptis, Dunehiium cum perturbata festinatione rediit ; et anxiato flentis animo, quam saepius suspirando inge- muit. " Eia,"inquiens, " Cuthbertc, satius milii esset animam cum vita exuere, quam meae incuriae merito, lacissae introitu tuas domus habitacuhmi incestasse. Diutius ergo et anxiori sohici- tudine percurrens singula, et eventilans universa, per fines omnes ecclesi.e nichil reperit ; nec quid sub lacissae nomine advertere potuerit vel debuerit inteUexit. Expkirans denique a clericis, et cum divini nominis virtute obtestando extorquens, nec lacis- sam sive caneni ahquem, dum domi non fuisset, didicit eccle- siam introisse, nec ahquem servientium sive clericorum fornica- tionis immunditie vel hbidinis contagio sese poUuisse. Tunc, inspirante Cuthberto, sepulcrum aperiens, et omnia ordine pris- tino composita respiciens, tandem in fine anguh inferius feram iUam cum catuhs reperit, et nil movere se pra^^sumentes extrax- it. Qui furibundus animo, omnes in frusta comminuisset ; nisi pius Confessor inventorem ab iUorum laesione abstinendo par- cere praecepisset. Unde cum mansuetudine dorsum peUiculae manu blandiente complanavit, et infra manuum suarum pahnas

I In margine, manu cocevd^ Tempore i^^dmundi Episcopi, anno ab incarna- tione Domini M...circiter, Elfredus filius "\Vestow...et Sanctoruni rcliquias de terra elevavit.

60

IIEGINALDT MONACHI

reclinatas, initissinia delectationis dulcedine sociis ostendendo propalavit. Mirum in niodum jam mater pignorum silvestris naturae rabiem jam exuerat, et domestica familiaritatis mansue- tudine quadam urbanitatis gratia contrectantium se manibus conformabat. Mordendi jam saevitiam amiserat, effugiendi ab hominibus latebras non quterebat, palpantium manibus et blan- dientium attactibus simul cum catellis omnibus alludebat. Mirabantur et stupebant omnes, qui viderant ; et Beatum Cuthbertum praemirabilem in sui nominis gloria collaudabant. Hoc pietatis genere venerandus Pontifex et servorum negligen- tiam ad majoris soUicitudinis vigilantiam concitavit, et ferae praesumptionis insolentiam detegendo punivit ; et neutri deUc- tum impunitum rehnquendo neglexit. Nam servi sui ultus est neghgentiam, ex contriti animi dolore : fene edomuit presump- tionis audaciam ex capturae invasione subita et timore ; sui nomini dedit virtutis gloriam ex revelationis gratia et miram de longanimitatis sustinentia. Hoc miracuhmi Dominus iEh'edus Abbas a patre suo audivlt, et Elfredus idem, qui abbatis ejus avus extitit, quam frequenter fiHo retuht ; et seniorum muUo- rum relatio nobis tradidit ; et prudenti« experimento vera comprobauit. Hic Beatus Cuthbertus mukorum patrum est acta secutus, qiiia animahbus indomitis non sohim non parcere sed quam frequenter sohti sunt edomita mansuetius enutrire.

CAP. XXVIL — Qiiomodo quidam famulus HeremitcB in Farne Insuld degentis aviculnm quamdam Beati Cuthherti furtive occiderit ; et qualiter Beatus Cuthhertus facinus servi nequam domino suo detexerit^ et ossa cum plumis in unum collecta in eum projecerit.

Omnia qnae fecit in coelo et in terra Dominus, Sanctorum suorum subjecit ministeriorum nutibus, et prostravit sub obe- dientiae pedibus. Quod in Beato Cuthberto satis elucere con- spicimus, dum aquatica et agrestia volatiha, pro ejus merito, ser- vorum ipsius manibus et desiderio domestica et palpabiha fore vidimus. In Insula siquidem Farnea diversorum sunt generum animaha, quae a Beati Cuthberti temporibus, omnium manibus colonum etadventantium suntdomesticaetcontrectabiha. Nempe in domibus mansuete nidificant, ova foetentia cuvant, advocata concurrendo veniunt, ova cuvanda manibus considerare volen- tium exponunt ; se palpantes capere, contrectare, et tenere sed tamen nichil refugiendo vel timendo permittunt. PuUos etiam suos tibi contrectabiles exhibent ; in gremio tui ludendo reticent et sub vestimentis tui vel in sinu, si permiseris, se componendos

DUNELjr. LIBELLUS, ETC.

61

possibiles et habiles praebent. Et qiiod majoris est miraculi, ad mensani tuam si incola fueris veniunt ; sub cubiculo tuo vel etiam lectisternio nidum sibi conficiunt, vel si nutu noveris et volueris, ^ecus tui vestigia gradiendo proceduiit. Ad manus etiam blandientis, alis palpitantibus, confugiunt ; crocitantibus sibilis applaudunt, et omnibus modis tibi parendo deserviunt. Ad maris tamen gurgites natabundi tandem mansuetius voli- tando prosiliunt, quia de piscium pra?da naturaliter vivunt. In- sula siquidem ipsa non eis est pro natura sedgratia, nonprocrea- tionis origini sed solius Beati Cuthberti ascribendum pietati et miserationi. Nempe, tempore xitse sua% dum soUtarius in rupe secum commaneret, praedicta volatiUa et natatiUa ita edomuit, quod genus eorum iUi obsequia servitutis impenderet, et nidifi- candi eis locum in Insula preestitueret, et certos veniendi et re- grediendi eis terminos designando praefigeret. Unde, usque, temporibus statutis, adveniunt, et omni tempestate necessitatis vel importunitate adversitatis iUo confugiunt, et ad nota Beati Cuthberti praesidia recurrunt. Nam quod genus eorum in pa- tribus gratuito accepit, hoc ipsius soboUs posteritas hereditario dignitatis privilegio possidet et exposcit. Beatus etenim Cuth- bertus talem eis pacis quietudinem })ra*buit, quod nuUus hacte- nus hominum eam impune temerare pnrsumpsil. Qiiod etiam nmka mlraculorum attestantur exempla, qiive etiam nostra tem- pora invi.-^unt miraculorum crebra mysteria. Nuper, siquidem, quidam temporibus istis in Insula pnedicta praefuit qui iEih*i- cus nomine dictus, heremitandi gratia iUo advenit, et tamen mo- naclii habitum gessit. Hic BernarcU sacristje Dunehiiensis a- vuncuhas exstitit ; qui heremita' soUtudinem majoris meriti quam monachi claustraUs iuunilitatem et patientiam duxit. Quodam denique tempare, accidit ut, necessitate negotiante, de Insula quovis abscederet, et diutius moras innectendo sui reditum pro- telaret. Servus interim ipsius, qui in Insula sohis remanserat, desiderio esus Beati Cuthberti avium astuabat. NuUius itaque videns obstacuU impedimentum, quamcitius conceptae voUiptatis consumaverat emohimentum. Nam satius judicabat proprias deservire Ubidini, quam Beati CutUberti parere imperio et vo- luntati. De voUicribus igitur iUis, quam voiebat meUorem, sibi praeelegerat, et sui esuriem satiare festinabat. Sed, quia hitere volebat reatum quem in sanctum Dei Confessorem commiserat, avis carnibus esu consumptis, plumas cum ossibus omnibus iUjus diUgentius coUectis, diversa per a^quoris littora ea dispersit, et securius domi adventum heremit^E expectando et sohis resi- dendo sustinuit. MuUo demum interUuente tempore, Iieremita ad insulam remeaverat, et subitifrus primo, orationis gratia, ec- clesiac Beati Cuthberti limina, infra ecclesia* liostium plumas

62

REGINALDI MONACHI

avis commestae cum ossibus cunctis in unum convolutis cum ad- mirando stupore respiciebat. Quie manibus contrectans, et de Beati Cuthberti avibus ea fuisse considerans, statim ad Leving servum suum, qui solus in Insula remanserat, recurrit, et utrum quispiam hospitum peregrinorum illo advenisset, dum foris fuis- set, exquisivit. At ille, neminem per totum ipsius temporis spatium iUuc intrasse asseruit ; nec se ahum hominum vidisse ilhc, cum sacramentis, affirmavit. At ihe ; " De avibus igitur nunquid Beati Cuthberti commedisti, et ejus praecepta violando temerare praesumpsisti ?" Beatus etenim Cuthbertus, adhuc vivens, avibus ilhs firmam pacem et quietem in patribus suis de- derat,et nemini eas contingere, perdere,vel occidere, vel mah in- stinctu liedere permittebat. Quod enim patribus avium antiqui- tus dederat, hoc de illarum genere pulhs procreandis et fihis here- ditarie in pacis gloria et misericordije custodia perpetuis tem- poribus conservando prajstabat. P]t iccirco ad Leving servum suum, qui ita nominatus fuerat, ita dicebat. At iUe negando erubuit, et confiteri audaciam non invenit. Statim heremita eum in ecclesiam perducens, phimas et ossa cum rostris et unguibus ei ostendit ; unde, tremefactus iUe, mox ad pedes inquirentis concidit, et quicquid in Sanctum Cuthbertum dehnquendo com- miserat, ei seriatim plenius indicavit. Super omnia tamen se admirari dixit et obstupescere, quomodo phimae ihae et ossa in unum cohecta convenerint, et, diversis dispersa in locis, nunc cohigata redierint ; et quare «quoreae undae per dies quindenos ea inabsorta dimiserint. Et, re vera, mare avis Beati Cuthberti rehquias non praesumpsit devorando abscondere, cujus carnes homo temerarius non timuit commedendo deghitire. Nec dubi- tandum quin Beati Cuthberti virtutis manus haec omnia in unum cohegerit, et, ad temeritatis servi ihius prsesumptionem decla- randam et noxam detegendam, haec in ecclesia sua projecerit. Heremita Beato Confessori innumeras grates exsolvit, et famu- lum, flagris csesum mukis diebus in abstinentia et penitudine Beato Cuthberto satisfacere fecit. Mare igitur reatui in Bea- tum Cuthbertum commisso participare renuit, quod homo in- sensibihs perficiendo consummare non erubuit. Hic Beatus Cuthbertus iUud Beati Nicolai admirabile prodigium est secu- tus ; ubi juvenem in mare demersum in ecclesiam suam re- duxit ; et quae mare non praesumpserat absorbere, Sanctus Cuthbertus, BeatiNicholaitipo,ad ecclesiae suae hmina nondesti- tit revocando restinere. Aves ihae Beati Cuthberti speciahter nominantur ; ab anghs vero Lomes vocantur ; ab Saxonibus autem et qui Frisiam incolunt Eires dicuntur. Hoc miraculum idem Levingus predicti iEih'ici famulus, qui hoc opus fecerat, nobis, et hiis qui nobis hoc dixerunt, non semel retuht ; qui adhuc

DUNELM. LIBELLUS, ETC.

63

etiam vivit : et^^ilricus quoad vixit quam multis fratribus ecclesiae enarrare coiisuetudiuis habuit, et hoc etiam quod subsequitur miraculum adjunxit.

CAP. XXVI 11. — Qiiomodo fur quidam de numero Nautarum la- pidem acutorium in Insuld Farned furatus fuerit, et navibus aliis prospere recedentibus, navem illam in qud fur erat mare abire non j)ermiserit.

Notam fecit Dominus in popuHs Beati Cuthberti virtutem et potentiam, peregrinis et remotis, peditibus et nautis ipsius auxihi praestando beneficia et clementiam. Nam Beati Cuth- berti misericordiam terrestria repentia cognoscendo prasdicant ; aeris volatiHa reverenter obediendo revelant ; maris natatiha ex mansuetudinis obtemperantia obsecundando concinnunt et com- mendant. Mare etenim Beato Cuthberto inobtemperantes h- bere non permittit excedere, nec loca suae sanctitatis ahqua temeritate prophana pohuentes fluctus marini non sinunt im- pune prasterire. Quod satis patebit cum pietate Dei niirabiha perscrutantibus, et Beati Cuthberti gloriam dihicide ex miracu- lorum dulcedine et perspicue contemplantibus. Tempore JE^W- rici, de quo pnediximus, de diversis nationum finibus quam muhos hominum aestus marini perturbaverant et muhae eis jacturae dispendium inculcando minitabant. Ventorum etiani flatus, qui eis ex adverso renitentes obstiterant, ad htus Beati Cuthberti quod in Farne Insula positum est, eos appulerant. Erant igitur ibi naves cpiam phu-iniac, et miihimod;e regionis ho- mines et diversae. Qui in insuhi perechuantes aeris serena obti- nere non poterant, nec ventorum spiramina eis in prosperum cedere non videbant. Unde cotidle et continue Beati Cuth- berti clenientiam implorabant, et ^Oih'ico ihi heremitas insulano quam sjepius voces queruh\s et gemituum suspiria deferebant. Unde iUe miseris eorum compatiens, et, licet non potuerit, ta- men succurrere nitens, una cum eis Beati Cutliberti deposcebat auxihum et solitae ipsius benedictionis et subsidii monimentum. luterim heremita ihe omnes famihariustenuit,etobnixiusomnibus siib maucipii impendio def-ervivit. Nec eis de suis paupertatum divitiis abscondit sed omnia omnibus pro necessitate vel ahqua corjjoris incomoditate eis in commune exposuit. Et fere iUud omnimodis totum et integrnm, eis erat quasi nichihun, eo quod nec quidem omnibus gratum nec quibusdam foret utile nec necessarium. Nempe parum quid vel })ermodicum aliquid ihud ipsis conferre potiiit, quicquld dicioni^ heremita in sohtario rupe rcsidcus eis adquisivil. Cum igitur omnia ejus onmibus vidissent

64

REGINALDI MONACHI

exposita, ferventioris inter eos succreverat notitiae amicitia et devotionis hubundantia. Sed quia raro in omnibus est ea- dem voluntatis libertas et benlvolentia, contigit quemdam eorum gravius temptari, ex avans libidinis insolentia. Unde loci qui- etudinem et furandi libere facnltatem sibi adesse perspiciens, re- motas facies hominum ad Ubertatem commutaverat vitiorum. Et lapidem acutorium, non quidem pulchritudine vel utihtate preciosum, viro tamen ilU pernecessarium, furtive sustuht, et sa- crilege Beati Cuthberti sanctuaria exspoUans, in sua navi sibi abscondit. Beatus denique Cuthbertus precibus poscentium affiiit; et eis prosperi itineris serenitatem indulsit. Qui vota cordium oblationibus munerum commendando probantes, Beati Cuthberti beneficium ex improviso eis dedisse meritum gratu- lantur. Et attentius se Fratris ilUus commendantes precibus, vela ventis exponunt, naves Neptuno committunt, et antennas compediendo irretiunt, remigia vero adaequare insistunt. Omnes igitur alacri cursu progrediuntur, et prospere quo voluerant al- labuntur. Sola tamen navis iUa, in qua fur sacrilegus Beati Cuthberti exstiterat, jam pene tribus miUaribus de Insula cum navibus caeteris processerat, sed uUerius procedere penitus non valebat. Navis enim, de rupis more, stabat immobiUs, nec undis jactari voluit, nec fluctibus inllecti praevaluit ; quin immo et manus naucleri erubescendo obstupuit, et vis remigantium devicta atque delusa emarcuit. Tandem hanc divinae ultionis fore cognoscentes experientiam, et hoc advertentes provenisse eis non per maris naturae debitum, sed propter aUcirjus offensae piacuhmi, statim sortes jaciunt, et pro prasdicti viri culpa eos ita teneri atque dehidi cognoscunt. Qui lapidem iUum acuto- rium coram protuUt, et cuncta profitendo eis exponens, pro re- atu suo funibus coUigatur et tertio dimersus fluctibus relevatur. TaU quidem ultione debebat culpae poenas exsolvere, quemcun- que in aUquo deUquisse sortis natura potuisset culpabilem depre- hendere. Quia igitur taU ukione Beato Cuthberto putabant satisfactum fuisse, iterum et tertio coeperunt omnibus viribus et instrumentorum machinationibus navem urgendo impeUere, nec tamen eam aUquatenus de loco poterant amovere. Tunc omni- bus in commune complacuit ut ad Insulam, Sancto Cuthberto miserante et permittente redirent, et Beato quae sua fuis- sent restituerent. Mox cum mira celeritate redierunt, et Insulae, quae subtraxerat iUe nequissimus reddidere. Nempe Beato Cuthberto non erat difficile naves in mari mobiles vel immobiles, dum ei placuerit, sub celeritate efficere. Nam, sicut in his comprobatur, ventis, navibus, et imperat, et mari, et obediunt ei. Fratri igitur fur, quod clam sustuUt, coram rediddit, et in omnibus quibus potuit confitendo deUctum

DUNELM. LIBELLUS, ETC.

65

lugendo dehctum, tundendo et prodeundo cordis conscii pecca- tum satistecit. At heremita infinitas Beato Cuthberto laudes reddidit, et auctos Dei benedictione in nomine Beati Cuth- berti eos jam abn-e prascepit. Sed nautfe latronem comitem uke- nus se habituros nol]e jurabant, unde et in Insula coram here- mitfe pedibus illo exposito, abire maturius festinabant. Et tratri illo dicebant. " Ecce noxius iste et sacrilegus qui Beati Cuthberti latro exstitit truculentus : nunc ergo ipse eum puniat, et digna morte confodiendo sepehat, et memoriam ilhus eradat de coetu viventium, cujus doh fraudes nec mare patitur celare nec pro perditionis fovea dare sepulchrum." Sed frater ille pro amore Sancti Cuthberti supphcare non destitit, quo usque virum in navi deposuit, et usque in proximi portus httora cum eis devehendum impetravit ; Quibus et dixit : " Recte Sanctus Cuthbertus hunc lapidem mihi restituit, quia necessitate hujus- modi ductum, vicinum ad quem in hujusmodi indigentia confu- giam me non habere conspexit." At ilh pariter omnes cum omni prosperitate abeuntes recesserunt, et, Beato Cuthberto itinera eorum disponente, quam focilhme, nullo penitus obsta- culo impediente, ad portus optati httora pervenerunt. Hic Beatus Cuthbertus ilhid Jonae Prophetc-e miracuhun edidit, ubi sors super eum cecidit, et casus festiculae reatum conscientiae detexit.

CAP, XXIX.—Quomodo, veniente rege Norwagiorwn et Insulam pr(Bfatam depredante, svhito in fonte Beati Cuthherti aqua

defecerit, et ilhs ibidem residentibus nul reperiri potue-

rit ; sed prcedonibus recedentibus statim solito more effluxerit,

Fecit Beatus Cuthbcrtus judlclum et justiclam qui miseretur ommbus m misericordia et miserationibus. Judicium facit per- sequentibus se et reprobis : justitiam piis et devotis ; misericor- diam poscentibus et emeritis ; miserationem egentibus, pereffri- nis, et miseris. Quod subsequens miracuhim declarare poterif

quis iUud digne considerare voluerit. Nam diebus istis, re^e Mephano dommante, i^^istan rex Norwagiorum cum multa cJasse et mnumero armato mihte pra^das acturus ad httora Ano-. loruni advenerat, et quaequ.-e poterat circumquaque diripiendo vastabat. Horas tamen allambentis maris non audebat exce- dere, sed m finitnms mari locis, ubi ei virtus suppetierat rapmas sohtus fuerat exercere. Nam nec ecclesiis in maris littoribus positis parcere vohiit, unde et Abbacias depopulando vastavit, ornamenta earum distraxit, thechas rehquiarum sanc- tarum excrustavit, nunquam tamen nisi impetu furato palam

66

REGlNALm MONACHI

talia exercere proesiimpsit. Unde et nocte et die a littore naves longius amovit, et quandoque vero insulis undique mari allamn- bente refluis requievit, vel applicita classe perhendinando cunc- ta consumpsit. Accidit igitur ut ad insulam Farneam accederet, et, prius data fratribus in ibi heremitantibus pace, quam citius post modum eam infregisset. Nam et oves earum decoriatas verubus affixas vel aquis calentioribus eUxas commedendo vasta- runt, assereres parietum evellentes navium suarum laesuris corri- gendis diripuerunt, de apothecis pauperimis eorum victuaha distraxerunt, et nmkociens pro Beati Cuthberti honore requisiti, parcere nohierint. Sed quia aquis salsis et marinis sitim suam delenire non poterant, quam frequeutius in insula, de Beati Cuthberti fonte exhaurientes, aquas sociis deferebant. In pri - mordio igitur, quam diu pacem mansioni Beati Cuthberti con- servaverant, aquarum fluentis de ipsius fonte exhauriendis copio- sissime habundabant. Est quidem in Insula pra^dicta fons Beati Cuthberti })recibus quondam rupe saxosa ehcita, quae nec inco- larum sive omnium adventantium mensurcTe, necessitati, sive vo- luutati supereffluit, nec se volentium sive indigentium ahquando ad sufficientiam subtrahere consuevit. Contigit denique, ut die eadem qua Pii Confessoris pacem laeserant, ad aquas hauri- endas certatim accederent et impleta prius regis situla, ahernis pugnis sese invicem pro aquai invidia loedendo et hviendo feri- rent. Nam ahus eam sibi volebat prius toUere, ahus vero eo festinantius exhaurire. Mira res ! Mox aqua in fonte prius ple- nissimo defuit, nec una sakem gutta in ea inveniri prasvaluit, nec omni tempore quousque ibi jacuerant, de rupis duricia emanare j^jraesumpsit. Situlam regis dup})hci de causa impleri Beatus Cuthbertus permiserat, eo quod illi in primis pacem dederat, et quod postea defecerat, de qua prius in fonte copiam inesse vi- derant, suae indignitatis erat indicio, et Beati Cuthberti gloriae- pro admirationis exemplo. Ita remunerare vohiit, quod pie in illum prius data pace egerat, et reatum suum ihi ostendendo ex aquas inopia punivit, et suae vires potentiae tam in aquis quam in ilhs exercebat. Ipsis vero de Insula egressis, statim aqua de fonte prosihiit, et usque hodie more soUto emanare non desinit. Hujus miracuh non minus testes assistunt quam omnes regionis ipsius popuh, qui hoc viderunt, et fratres monachi Dunelmenses, Bartholomaeus, et ^lwinus, qui tunc temporis deintro insulam conversatione heremitica conversarunt, et hiis omnibus interfu- erunt. Hic Beatus Cuthbertus Sancti Nicholai est acta secu- tus, ubi fons qui de pedibus iUius sepulcri prosiht, Episcopo suo de sede sua exturbato inundare non praesumpsit. Nec Sanctus Nicholaus hoc usus est miraculo quamdiu ipsius Episcopus revo- catus non est de exiho.

DUNELM. LIBELLUS, ETC.

C7

CAP. XXX. — Qitomodo Beatus Cuthhertus quosdam Nautas A7i- glorum, suh Fresonum incursu periclitantes, tam de mortis incendio quam de iiiaris periculo eripuerit ; et nautce ex im- potentid desperantis dextram tenuerit^ ct eos ad Farneam In- sidam mird suh celeritate perduxerit.

Eruit Beatus Cuthbertus animas se advocantium a framea perditionis, et unicam spei illorum fiduciam de sua miseratione confidencium de manu canin^e persecutionis. Frameee nimirum perditio, alienae gentis et infestationis est prodicio. Canina per- secutio, pagange est gentis invasionis irruptio. Nam more ca- num, pagani in Christiano* desaeviunt, si fortuito, impellente navigio, ad ipsorum nationes compediente necessitate deveniunt. Nec enim Christianis est pecuniae magnitudo vitae sufFragio ; nec illo tempestatibus propulsatis, fides est pro precio, nec redemp- tionis promissio eis suppetit pro ereptionis subsidio. Sed de his mahs omnibus Beatus Cuthbertus nautas sibi devotos novit eri- pere, et de certae perdicionis simiUtudine ad suae quietis portum ex insperato perducere. Quod tah exemplo comprobabimus, sicut et ex subsequenti miraculo dechu'are sufficimus. Quidam viri de Anglorum nationibus procreati, negotiationis studio ani- mum dederant et hicrandi desiderio avidius aestuabant. Unde navem praeparantes et diversa commercia inferentes, data tem- poris oportunitate, de portibus Anglorum proficiscuntur, et per diversae nationis fines, quam saepius immutata vicissitudine de- feruntur. Nam quandoque eis sereni aeris commoda oportuna successerant ; nonnunquam vero vehementia ventorum, et in- clementia fluminum gravia desolationum dispendia perferebant. Quadam denique tempestate, graviori afilictione consumpti, et virium sudoribus fatigati, subito turbine san-iente, super paganas Fresonum nationes irruunt, et pene prcrcipitanter navis latera ad portus insperati scopulos allidunt. Pagani exinde ihi, qui diutius navium adventus sitienti desiderio sustinendo exph)rave- rant, quam festinantius, cum clavis et malleis, cum forcifibus, gladiis, et fustibus et arcubus accurrebant. Alii igitur vocibus insibilabant ; ahi cachinnorum rictibus infremebant ; nonnuhi spicula vibrabrant ; quidam vero sahibus concrepabant ; et qui- bus majoris virtutis majestas inerat, navigia ut eos comprelien- derent, praeparabant. Quod nautae videntes, et Fresonum Pa- ganorum, nemini parcentium fuisse regionem considerantes, sta- tim ad unicje protectionis subsidium confugiunt, et Beati Cuth- l)('rti auxilium gemitibus et vocibus impk)rant. Rea nimirum tundentes pcctora, voces ad sidera efferunt, capihos prae doloris

E 2

68

REGINALDI MONACHI

anxietate sibi detralientes, ora lacrimis rigaverunt, et Beatum Cuthbertum, cum omni spiritus sui anhelitu, inclamaverunt. Videre igitur erat miseriam. Nempe fluctus maris insurgendo tumescentes navem pene demerserant ; ventus tempestatis de- bacchantes vela infusa inchnantes, jam prope navem vergentem aquas haurire minitaverant : vires vero navigantum tempestatum turbines laccessiendo soporaverant, animorum autem robustos mores, gladii cervicibus eorum mortem intemtantes, jam diu se- peherant. Navem tamen anchoris robustioribus in matricis terrae fundo defixerant, unde nec ventorum spirantibus auris po- terant cedere, nec fluctuum tumentibus spumis sciebant praeci- pitia ruinarum sustinere. Ilhnc, quippe, funes anchorarum ex omni parte strictius navis sustentamina retinebant, hinc vero omnem semovendi, sive etiam impingendi vel divertendi spem auferentes, funium sohditates alternas navis pervasionis dech- nationes strictius roborabant, et robustius concingebant. Quare, Beato Cuthberto hoc pietatis genere dispensante, sibi ad invi- cem non accedere poterant nautas Fresones, eo quod utrique ha- berent diversi obstacuh offensiones. Nam Fresones ventorum flatus ad nautas pertingere prohibebant, et nautas, de loco sece- dere vel fluminum impulsibus cedere, funium robustiora sola- mina minime permittebant. Unde, Sancto providente Cuthber- to, tenentibus anchorarum funibus, navis inferius devians ad scopulos vicinantes non poterat ahidi, nec Fresonum audacia, fluminibus jacientibus et ventis retardantibus, ad nautarum lae- siones poterat admitti. Omnes denique in navi doloris sompnus oppresserat, nulhisque adeo, nisi sohis gubernatoris loco praesi- dens, vigilabat. Qui, Wihiehnus fihus Malger vocatus erat, qui frater Thor Laudocensis Archidiaconi, et Tliuroldi viri In- sulae Lindisfarnensis prudentissimi, omnibus nunc temporis no- tissimorum exstiterat, ipse vero Urbis Berwicensis incola inqui- hnus effiilserat. Nam viribus erat robustissimis, serena facie et diserta affabihtate jocundus, fidem integi'am natali stemate con- servans, nulh hominum fraudis violentiam pro admirandis suis viribus vel natalibus inferens. Ad quem Beatus Cuthbertus in summo navis regimine vigilantem adveniens, et chorusco vultu et pontificah habitu amictus, dextrse manus humero eum com- prehendit, et arguere de animi diffidentia coepit. " Ecce" in- quiens Cuthberti manus vos sullevat, et quis est qui vos de- primat, confodiendo capiat, vel detrucidando ehdat? Nempe jam de meae protectionis subsidio estote solhciti ; et omni de- pulso timore et deterso tremoris pavore securi. Nam, me vobis ducatum praeministrante et praevio itinere secura vestigia prae- parante, quam citius ad portum meum pertingetis, et ab his persecutoribus nulhus jacturae laesionem sentire poteritis. Sed

DUNELM. LIBELLUS, ETC. 69

sulldrwrH.fn ""'".'"'■P™"'' '^"«"'"-^ pr^emunitus, in In- Hf^,r^^ sepulturam accipiet." Quibus auditi , q„am

citissime omnesevig,landoexcitabat; et Sanctum Cuthbertum cum eis .n navi ipse degere visibiliter, protegere eos " cor

im tando, a,serebat, et omnia eis retulit, qua^cunque SanJtus

rk auam 7 ^'^T'^'' '"^'-t- iHi, q^iasi rev?viscente sp ! mii, quam festinantius exsurgunt ; fixas anclioras exsolvunt • vela ventis exponunt ; et mira suavitate et celeri festinatione' per maris a ta excurrunt. Miro tamen modo, ven us qui ek cum prosperitate afflaverat, eos ad maris alta pr^pelleba F eso numque gentibus ex adverso resistebat, illosque "ad rediunn re mtentes promovebat. Unde element; adeo Beato Cut ™e«o obediendo deserviunt, quod sibimet etiam in quibusdan ex ad verso obsistentia fiunt. Xam quid est, ventun^euiidem his daS abscedendi potentiam : illis vero confusionis repulsam n si sfbi met ex adverso contradicere, et diversa spiramina ex unius fla mmis ore producere ? Nauta., denique, ad portum hZZ de Farne apphcuerant, et cum oblationis devotione et n, kciT marum .nundat.one, F.atri Bartholoma.o-^ et ^hv ,, .ecomi;

tTim n : ""'^'"^"^ 'P«e dixit se Beatum Cuthbe.--

tun. .n ..aus prol.em.o et gubernamine usque ad portus litto.'a vidisse et mamim cum hun.ero s,.o dextro regen^^^em mu unt ei solatii contuhsse. Juvenis vero nnl "1""""! verat, sicut Beatus CuthbmL^Tair 'Lnbr dK,r mumonem accep.t, et spiritu.n' exala.is u'.tim m t S:dre' ocum sepultnne promeruit. Unde omnes Beati Cnthbert ™t

ribus, et Sanctum £v.t..b"t;,,n'^;,lr:;si:v^^^^^^^^^^^^^

ficns et m.serat,on.bus. Hic Beatus Cuthbertus i . Sancti Ni'

Monb l;utie,l shipwreAe,La1l„i! '" ""''^ «anctokum, the

^ A Life of liartholoinew, th > Hennit nf Fo^,,^ i i in the AcTA SAycToiiuM. of Farne, licre spoken of, nmy be found

E 3

70

REGINALDI MONACHI

CAP. XXXL — Qiiomodo miiltis diehus in Tnsuld maris tempes- tate detentis Sanctiis Cutlibertus nocte visihiliter apparuerit^ et a quihusdam midierum videri nan potuerit ; et crastinum eis serenum indulserit.

Sacrificium et libamen Domino, Deo nostro, offerimus, si Beato Cuthberto in vera devotione servimus. Nam quicquid Beato Cuthberto impendimus, Deo ipsi, cujus capitis membrum exstat, efficimus. Nam in numerositate non dividitur quod ab integritatis counione non decernitur. Cum igitur Sanctus Cuth- bertus membrum in Christi corpore sit, restat ut quid iUi hono- ris impenditur Deo exhibitum sit. Sacrificium corde contrito nempe non respuit, nec hbamen benignitatis animae repelht. Quis unquam Beati Cuthberti postulavit clementiam, et de miserias suae calamitate non celerem consecutus est medicinam ? Quis fidem in ipsius adjutorio posuit, et voti sui desiderium non optinuit ? Nempe nonnullos de mortis laqueo erutos vidimus, quos, et mari demersos, aequoris furorem devorare non potuisse perspexinuis. Nuper, etenim, quidam nautae, urgente tempes- tate, ad Insulam praedictam devenerant, et quassati maris tur- binibus ilhc sedem quietis obtinuerant. Qui inibi diutius de- morantes, nec mare desaeviens voluit requiescendo pacari, nec ventorum aestuantium perturbamina complanari. Nec ahquid eis potuit esse subsidii, nisi Beatus Cuthbertus solummodo voluisset pietate sohta in subveniendo misereri. Cotidianis ergo singukibus et ejulatuum vagitibus Beatum Cuthbertum invocabant, et temperando a precibus desistere non sciebant. Nec Cuthbertus pius, eis obsistere voluit, sed illorum lacrimas admirabih consolamine mitigando relevavit. Nocte quadam denique, lumi clariori tenebrarum obscura illuminando exsupe- rante, contigit ut quidam eorum, pro cujushbet necessitatis gratia, de domo hospitum foris excederet, et undique circum- spiciens, omnia sicut sohs lumine clarius rutilare videret. Et, ad navium suarum custodiam obtutus suos dirigendo, forte quendam praeclarae honestatis virum conspicit ; qui omni gloria infulatus Pontificahs effulsit. Nec erat ejus pulcritudinis formam edicere ; eo quod omnes decoris dulcedines inenarrabihs speciei gloria habebat excedere. Qui statim, a longe procidens, ado- ravit ; et Episcopo diutius eundo et redeundo demorante, ad socios excitandos accurrit, cum nimia promptioris spiritus hyla- ritate ; " Surgite" inquiens " quam citius : ecce Beatus Cuth- bertus hic, visibihs specie, astat prae foribus. Nec precibus pauperum deesse dignabitur, si a nobis fidehus adoretur." Mox omnes, tam viri quam foeminae, cum festinatione procurrunt *

DUXELM. LIBELLUS, ETC. 71

et ciirvatls genibus cnm multa dulcedine adoranmt. Mira Beati Cuthberti pietas et miserationis suavitas ! Pietas, dum ommbus sui speciem visibilem exhibuit : suavitas, dum ejusdem glorias pulcritudinem cunctis ostendit. Erant, itaque, in comi- tatu, qua?dam muheres, qu£e eum videbant : qusedam vero quse eum yidere non poterant. Nam fortassis non ejusdem erant meriti, nec consimiles fuerant in pudicitise conscientia secreti. Unde dlae, quas eum videre non poterant, aliis ejusdem sexus ex mvidiae fascibus ilhidebant. " Ubi est" inquiunt " quem voca- tis, et genu defigitis ?" aha?, vero, quasi innuente digito, non videntibus mtimabant ; et, quahter saepius stationis locum im- mutando variaret, edicebant. Non tamen sic poterant acies oculorum in eum defigere, vel vultus ipsius gloriam penetrare. Ipse, etiam, circa congestas aggeres piscium circumibat ; et ad piscmm cumulum, qui Fratrum Insula? fuerant, quam frequenter oculos dn-igebat. Piscatores, nimirum, pristinis diebus mul- tam piscnmi pruidam coUegerant, et ahius a maris inundationi- bus superventuris, m rupis sohdi tutehi deposuerant. Sed et Fratres Insuloe idem effecerant : sed et sua? portionis parliculam semotim in loco alio composuerant. Sanctus denique Pontifex, dum vota procumbentium exaudierat, i^edetentim perlustrando cuTumiens, ad Ecclesiae capud procedebat. Licet, itaque, quam muhorum corda ad Beati Pontificis contactum fervor de- votionis accederet, non, tamen aliquis interfuit, qui ad eum commmus accedere pr^sumpsisset. Videntes, tamen, quod jam prope ad limites ecclesia pervenisset, quam citius, propul- santes ad hostium, praedictos Fratres de sompnio excitarunt ; et omnia qme viderant eis incunctanter retulerunt. Et " pro- perate" inquiunt " ut ejus faciem in ecclesia videretis ; qui si citius veneritis, dlic eum videre potestis." At Fratres, nil morati, sub festinatione in ecclesiam venerunt, sed sancti vultiis I ontificis non viderunt. Benedicentes ergo Beato Cuthberto, nocturnas laudes Domino persolverunt : sed, usque in diem,' omnes pervigiles in laudibus senes una cum junioribus persti- terunt. Erant ibi, qui hasc viderant, tam viri Lundonicnses quam Berwicenses, et nautne piscatores de Insula Lindisfar- Jiensi et de Bebburch' notissimi et affines ; et de remotis par- tibus ncmnulli, in navigii contubernio foederati consodales. Mane igitur facto, aiira lenissimje suavitatis eis apparuit, f t, Beato benediccntes Cuthberto, qiiosque in sua restituit. Ubi diio quaedam pietatis opera Beatus Cuthbertus ostendit ; in primo, quod eis suae fociem gloriae ostendit, in altero vero quod auram serenjx? lenitatis indulsit. In primo, est Domini

I Bamborough.

72

REGINALDI MONACHI

Jesu secutus exemplum ; ubi discipulis suis apparens, quibus- dam fidei mumis contulit, alios vero dubitare permisit. In altero, Beati Nicholai, ubi in ripa morantibus solatium praebuit, et eis sui vultus facies, cum mitissima serenitate concessit. Unde Beatus Cuthbertus nuUi Sanctorum inconsimihs est, qui omnibus in virtutum gloria comparabihs est.

CAP. XXXII. — De quodam nautarum socio qui malum navis ascendit, et subito ia mari corruit - qualiter Sanctus Cuthber- tus eum eruerit, et sociis suis redonaverit ; et jam omnibus desperatum sub umbrd sud protexerit et liberaverit.

Sanitas in pennis Beati Cuthberti est ; quia omnibus ad eum confugientibus miserationis ilhus salus et protectio promptissima est. Miseratio quidem iUius miserias pauperum aheviando recreat : sahis infirmantes dono virtutis reparando informat. Protectionis gratia, munimine beneficiorum, a desperatione ani- mos pusiUaniriorum reficiendo conservat. Sub penna igitur ihius ad eum confugiendo protegimur, quotiens ahcujus in peri- cuh occursante infortunio tribulamur. Nam penna ipsius lenis- simae miserationis sustentationem dat optinendae salutis, et pro- tectioneni administrat auxihi, consihi, et ereptionis. Auxihatur, etenim, ih necessitate ; consolatur in tribulatione ; eripiendo medicatur in aflictionis oppressione. Nam non solum in terra oppressis subvenit, sed etiam in maris turbinibus tribulatis occurrit. Diebus etenim istis, quidam nautae de natione An- glorum maria sulcaverant ; et pro diversi mercimonii lucris muho consumpto tempore desudaverant. Nempe et ad Nor- wagiam cum mercibus pergentes, pro ipsis aha commutaverant ; et apud Anglos, aha pro ipsis comparando, lucrari temptabant. Nam quse akerius sunt regionis, plerumque cariosa sunt, quia pro sui raritate fiunt preciosa, quae tamen humanis usibus sunt inutiha, hcet sint solummodo supervacua et supersticiosa ; unde majoris lucri qiiandoque efficiunt precium, hcet etiam ementibus nuhius commodi expleant emohmientum. Nec sic tamen sibi vanitatis jactantia, vel novae rei insolentia sufficit, vel sacietatis habundantia vel delectationis ahmonia animos avaricantium pascit. De regionibus itaque peregrinis et remotioribus Angh- am navigio repedantes, et Farne Insulae portum attingere maturantes, ex improviso, subito impetus graviores sustinent, et subitam omnium demersionem timent. Fluctus etenim gurgitis saeviendo insurgebant, et montis aggeres erigebant : ventorum vero turbines vires remigantium et velorum funes pene diripiendo vibrabant. Tunc omnes miseri, voce unanimi et

DUNELM. LIBELLUS, ETC.

73

corde lacrimabili, Sancti Cuthberti nomen attollunt ad sidera ; et protectionis ipsius expetunt prompta salutis insperatae subsi- dia. Tandem, quia velum male a ventis tractari conspiciunt, quendam virorum ad antennam sullevandam et funis libertate donandam, per mali fastigia sursum dirigunt ; sed mox in supe- riora directum subito in medio pelagi prascipitasse videntes ingemiscunt. Ille, etenim, dum minus improvide funes in sum- mis absolvendo corrigeret, contigit ut incautius in infimis corru- isset. Unde jam gemino moerore desperantes, et semper Beati Cuthberti clementiam flagitantes, hinc affliguntur quod sibi periculum imminere conspiciunt, hinc autem anxietatibus cruci- antur quod socium suum jam morti procumbere viderunt, necei solatium impendere potuerunt. Sed et tempestatis rabies et maris ingluvies hinc navis submersionem, iUinc omnium hicrorum suorum dispersionis amissionem, quod vero omnibus his erat carius et preciosus, animae suae videbant imminere perditionem. Unde datur satis advertere, quam gravi dispendio pecunia adquiritur ubi vita amittitur ; et quam modicae virtutis sit hicri commercium ubi vitae ipsius incurritur detrimentum. Nam quis de tua adquisitione laetabitur, cum jam vita tua morte sulFocante sepeUatur. Certe mehus est, pauperem vitam cum omni angustiae inopia sustinendo ducere, quam miserae vitae spiraculum cum muhis divitiis amittendo exuere. Nempe miseria paupertatis post vitae depositum gh)riae quandoque adquirit meritum ; divitiarum vero pompa nobihtatis quam phiribus mercata est aeterni suppiicli detrimentum. Vir iUe, qui in mari dimersus fuerat, /Eilbrictus vocatus erat, qui et de Dunelmo genealogiae originem duxerat et muhorum noticiam excedere non valebat. Qui nunc fluctibus jactatus pene unius horjE spacio non comparuit ; modo, sahibus turbinum distractus, fere dimidii miliarii spacio a navis confinio h)ngius disiluit ; nunc nunquam [nonnunquam ?] vero sub ipsius navis umbihco resedit ; semper tamen sub Beati Cuthberti umbra se latuisse sibi visum fuit. Jam muhas diei horas in tali miseria consump- serat, et nec vires natandi ei supererant, nec fluctuum distractio facuhatem motionis voluntariae permittebat, quia nunc ad fun- dum maris descenderat, nunc rapido impetu super ipsius fastigia altius prominebat. Et liinc frigoris asperitas artuum solamina omnino absumpserit, hinc autem navis inconstantia omnem spei fiduciam denegando devoraverat. Tandem sub navis crepidine prope devenerat, et jam exspirare animam properabat. Nam et tertio, more aviculae mergulae, jam usqe ad fundum praecipltanter demergendo descenderat, et tercia vice, afflare vitae spiritum jam debebat. Hoc etenim morientis et dimersi certum est signi indicium, et, ut aiunt, inevitabile mortis aUoquium. Nunquam

74

REGINALDI MONACHI

tamen, sub tot periculis, Beati Cuthberti nomen de cordi>s meditatione amoverat, vel a vocis, dum poterat, irivocatione p'ro- longaverat. Beato ergo disponente Cuthberto, cum tertio a dimersione exsurgeret, omnisque popuh clamor Cuthberti piis- simi nomen attolleret, subito a nautis accipilur, et in navem Uberandus adducitur. Mare vero mox a suo fervore quievit, et eos in Insulam, Beato Cuthberto miserante, perduxit. At ille qui de mari ereptus fuerat, quam citius ad ecclesiam properans, adhuc madefactus et quasi de Ibssa judiciaria sublatus, omnia Fratribus ex ordine expiicabat. Nautae vero omnia Fratribus proferebant, et cum multa devotione suavitatis oblationes Beato Cuthberto, Dominum benedicentes, offerebant. Ita Sanctus Cuthbertus novit suos de periculo mortis eruere, et tormento- rum mcendia sub motu celeri delenire. Hinc Beatus Cuthbertus illud Beati Nicholai miracuhmi renovando ostendit ; ubi juve- nem cum situla in mare dimersum sanum ad httora provexit. Haec Fratres nostri, qui haec viderant et audierant, nobis retu- lerunt, et se a viro pra^dicto et a nautis ipsis audisse se contesta- runt.

CAP» XXXIII. — De navihus duahus in littore anchord colligatis et tempestatibus longius avulsis : quomodo, Beati Cuihherli wisericordia suhito eas ad poi^tum reduxerit, et, cum rehus et armamentis qucB amiserant, eas in siccum restituerit,

Opera misericordias quae Beatus Cuthbertus naufragantibus exhibere dinoscitur nulhus vocis eloquio depromi possibile esse videntur. Nan non tantum perichtantibus subvenit quin immo et male securis gratiam consolationis impertit. Nec de maris periculo tantum hberat animas et corpora salvat, sed etiam quandoque pecunias eorum conservat, et a distractionis pertur- batione revocando confirmat. Quod non verbis videmus efFec- tum solummodo sortiri, sed potius ipsis operibus approbari. Moderno etenim tempore, quidam nautae negociantes ad Insu- lam prsedictam, tempestate compellente, advenerant, et securi- tate potiti, omnia sibi hbere jam provenire gaudebant. Unde jfixis in httore anchoris, prosperi ventorum flatus auram exspec- tabant, et diversarum momenta horarum, suspicientes ad aera, attentius intendebant. Dies tamen quosdam in Insula perhen- dinando protelaverant ; sed tamen commodum proficisendi iter explorando invenire non poterant. Accidit interim, ut tempes- tas saevissima maris fines invaderet, et omnia locorum tutissimo- rum serena inquietius desaeviendo perturbaret. Quae adeo pervicaci rigore desaeviendo viguit, quod etiam duas naves, qute

DUN'ELM. LIBELLUS, ETC.

75

fixis anchoris in portu siibstiterant, violenta dilaceratione dissol- vit. Nam et pra?cipiti turbine anchorarum funes dilacerando contriverat, et naves in altum progredi compellebat. Qujb cre- brins hac et illac vergendo et vacillando, violentia cUicente, dis- currunt, et jamjam sese ab Insulas confinio longius abstraxerunt. Erantque naves ipsas mercibus copiosis habundantius refertae ; et pkiribus divitiarum bonis, pro cumalando kicri foenore onera- tae. Nec rector aUquis eis interius pr^efuit, quia in navibus singuUs unus hominum tantummodo soUis fuit. Quibus singu- Us ipsarum navium erat solUcitudo commissa, et fideUs cur^e custodia delegata. Nam omnis mukitudo super iUorum fideU- tate certior exstitit, nec nutanti hsesitatione de ipsorum fide dubitare praevahiit. Ipsi tamen naves dirigendo moderare non poterant, eo quod maris impetus etiam muUorum viribus prae- valebant. Naut^e omnes de domo kospitum egredientes, et circumquaque per littora discurrentes, scaphis vel funibus auxiUari attentius contendebant ; sed prorsus nichil in lus peni- tus praevalebant. Se ipsos quidem poterant mare absorbente dimergere ; iUis vero naufragantibus nuUius medicamenti subsi- dia contuUsse. Cum igitur in Uttore lacrimando ingemerent, subito contiglt quod naves ipsa?, ventorum impulsu et repulsu, sese certatim impetendo impeUerent, et quasi eemula aker- natione oppugnando dilacerare contenderant. Nam quani saepius sibimet, compeUente ventorum violentia, obviando occur- sabant ; quandoque lateraUter suUevando alterutram suffbcare contenderant ; modo ad scopulos aUidere, nunc ad infima oppri- mendo ditnergere festiiiabant. Et est avd occidentakMn IusuIjc regionem rupis scopuk)sa, qujfi a gemino latere InsuUe ambitum circumcingit, quae in infinitie profundidatis et kititudinis fastigia se protendit. Cujus crepido, aUuente saepius maris unda, cava- tur ; et quicquid sub ea tempore tempestivo occurrerit, quasi sub abyssi voraginibus absorbetur. Et ex aquarum cavatuni rupis superficies miro modo pneacuitnr ; ita quod nichil soliduni ei aUiditur quod non statim, quasi nnicronis acumine transfiga- tur. Sub cujus crepedinis altitudine jam naves, impetu du- cente, pervenerant, et demersionem voraginis subitae intempta- bant. Igitur omnes viri nautae ad Ecclesiam Beati Cuthberti confugiunt, et una cum Fratribus Monachis, Beati Cnthberti auxilium obnoxius efilagitarunt. Fratres etiam missam de Spiritu Sancto ob Cutliberti reverentiam concinentes, et post missae soUempnia diutius orantes, a Beati Cuthberti nomine invocando numcpiam cessare noverant : unde et quam cltius voti sui desiderium reportare meruerant. Nam de eccksiii prode- untes, ecce naves viderunt quietissima pace in sicco Uttoris por- tus pristini stantes ; quje nulUus Uxsionis fracturam senserani,

76

REGINALDI MONACHI

nec aliquid qiiandam dispersae mercationis pecuniae diminutio- nem perferebant. ^Estus etenim maris tam de navis armamen- tis quam de divitiarum substantiis videbatur abtrahendo con- sumpsisse, sed nunc jam gaudebant omnia nautae infra navis contentum cum omnium integritate sibi restituta fuisse. Siqui- dem naves, ut ipsi, qui in navibus fuerant, edicebant, ad Beati Cuthberti nominis invocationem, tanto robore de mediis flucti- bus prosiUebant, quod nec ventorum impetus, nec aestus marini anfractus eis, donec in portu tutissimo subsisterent, impedire praevalebant. Anchorae etiam ipsae cum funibus integris navi- bus inhaerebant ; nec ahcujus laesionis injuriam de pristina inte- gritate vel etiam soHditate prima contracta praeferebant. Mare, insuper, multis postea diebus, praedictis turbinibus non quieve- rat agitari, nec tamen ulterius pra^sumebat ad naves ipsas ag- grediendo progredi, quin immo, ad portum veniente impetu, infringendo coeperat dissecari. Tunc vota Sanctum Confesso- rem laudantium nemo poterat effari, nec desideria laudum poterant vocibus propalari. Hoc miraculum ilh nobis Fratres retulerunt qui tunc praesentes astiterant et haec viderunt.

CAP. XXXIV, — Quoniodo, dantibus farinam pro Beati Cuth- berti amore Fratribus, cotidie amplius redundaverit^ et scepius dispe? tita augeri sed diminui non potuerit,

Redemptio animae viri divitias propriae ; quia omnia donorum karismata fundantur in caritate. Unde quam saepius contingit, ut quanto quis largius et profusius de Beati Cuthberti donis distribuerit, eo amphus habundando a pristina integritate non deficit. Quod etiam in eadem Insula meritis Beati Cutliberti contigisse didicimus, sicut sub brevitatiscompendio declarabimus. Ahquo tempore piscatores de vicinis regionibus piscandi gratia maris alta subierant ; sed fragore nimiae tempestatis compellen- te, jam appulsi ad Insulam ibidem, pane eis deficiente, diutius sustinebant. Qui ad Fratres praedictos, fame urgente, accesse- rant, et de farina modica, quam eos habere didicerant, pro Sancti Cuthberti amore dari sibi, vel sub triphcato fcenore ac- commodari, acrius postulabant. Qui proximorum necessitatibus subvenire volebant ; sed tamen foenoris lucrum exercentes suis eam sumptibus non sufficere pertimebant. De Beato tandem Cuthberto fidei fiduciam exacuentes, confidentius accedebant, et piscatoribus ipsis farinam dimecientibus, dupphces rogantibus medietatum portiones dabant, terciam vero suis usibus reserva- bant. Sed tempestate pluribus diebus semper obstante, fre- quentius idem pietatis opus cotidie cum piscatoribus iUis effe-

DUNELM. LIBELLUS, ETC.

77

cerant; et tamen nunquam a primae quantitatis multitudine deficere praevalebant. Comedebant ipsi ; expendebant et pere- grini ; et nichilominus semper nunquam poterat minorari. Co- tidie de Fratram farina piscatores acceperant, et portionem suam exinde Fratres percipiebant : mane vero regredientes tan- tundem ponderis et magnitudinis inveniebant. Ubi Beati Cuthberti ydi'ia farinae non poterat deficere, neque ad diem aurae competentis ahquo modo deficere. Hactenus quse descrip- simus a Fratribus ihis audivimus ; quos his rerum gestis in veri- tate interfuisse cognovinms.

CAP . XXXV . — Qualiter quidam Prcedicatornm denarium ad Thecam Reliquiarum Beati Cuthberti furari voluit; sed diu- tius laborans nunquam illum abstulisse prcevaluit,

Perfecta virtus corripit insipientes, et aemulatio pravi cordis possidet divitiarum ambiguas cupidinum quaestiones. Nempe dum cor avaritia excaecatur, statim manus ad operum iniqua prosequenda porrigitur. Unde, modernis diebus, dum Episco- pus Dunehnensis Ecclesiae Beati Cuthberti fines studuit dila- tando protendere, coepit, pro elemosinis fidehum coUigendis, quosdam praedicatores cum praeelectissima sanctarum Rehquia- rum portione in Diocesi sua circumquaque dirigere. Quodam vero tempore, dum dies sollempnis, confiuente ihiic populo, ex- stitit, custos iharum una cum clero Iniic ministerio secum deser- yiente ad Ecclesiam matricem in Dunohno convenit. Cohocatri igitur llieca eburnea cum sacris Rehquhs super altare deforis m finibus aquih:>nis, custodes praecipui ipsarum, refectionis tem- pore, domum pransuri redibant; quiacoetus populorum ad eadem negotia discessisse videbant. Erat tunc temporis in Tliecfi ipsa Beati Cuthberti casula, per undenos annos cum corpore ihius mcorrupto in sepulcro posita, quae et ipsa, adhuc priscae novi- tatis decora, satis splendida est et pr«miranda. Cum qua et aliae plurimum venerabiles rehquiae de eodem glorioso Pontifice exstiterant, quae multae virtutis gratia satis etiam insignes efful- serant.^ Rehctis ibi custodibus ahis inferioris nominis et officu, perrexere pene singuh, quoviscunque libuit, quieturi. Solus tamen ihic sacerdos pnedicator superfuit, qui cohega cjcterorum notissimus fuit. Hora tunc forte eadem, quidam advenerat, qui ad sacras ihas reliquias pro munere devotionis denarium ihic obtulerat. Quod videns iJJe, magis aemule cupidus quam reJigi- ose devotus, concepit animo magis furti sacriJegium committere qiiam unius denarii maJa dispendia sustinere. Accedens denique ad tanta sanctuaria, manum temerarie protuht; et ausu inpudens

78

REGINALDI MONACHI

inpudico furti facinus per})ctrare non timuit. Sed, admirando genere stupendiXi virtutis, quotiens protendit dexteram ad contingendum radiantis metallum nunnnismatis, statim dena- rius ille longius aufugit, et manibus furantis inliajrere non potuit. Extendit ille dexteram, et prasoccupando corripit, sed multo- tiens, illum sub manu sua detinendo, articulis a conatu suo defi- cientibus, contraliere sibi non potuit. Allexit ; corripuit ; et quandoque tenuit ; sed, digitis operientibus, et liac atque illac illum versantibus, profugando tenentibus, evertendo crebrius contingentibus, nunquam ipsum tamen elevare praevaluit. J]x- portare nititur ; sed panno serico desubtus reliquiis positis (? po- sito) cohfL^sisse videtur : elevare contendit ; sed mox digitos comprimentes subterfugit. Diutius igitur talibus insistens velie- menter erubuit, quia nunquam talia cuiquam provenisse per- spexit. Consternabatur etiam animo, eo quod hii custodum residui, qui ei propius astiterant, illuin ibi diutius clemoratum fuisse videbant. Timebat vero sibi divinum imminere judicium; quia Sanctus Cuthbertus ei satis ostcndit quod non tantum du- cebat furti precium, quam moleste tulit maU desiderii exsecra- bile notum. Compunctus ergo corde, ad seipsum rediit, et quanti sceleris flagitium proposuerit, satis ipse postmodum pure confitendo deploravit. Venientibus denique sociis, cuncta, qua? ei acciderant, retuUt ; et tali territus miraculo, postmodum prae- dicatoris officio penitus abjuravit. Grates tunc omnes Deo et Sancto Cuthberto utrique diutissime retulerunt : ilU, quia tam fidelem custodem sui muneris reppererunt: utrique, ex eo quod socium suum a ultrice poena Uberum receperunt. Siquidem quando prius a ReUquiis ipsis dicesserant, ita, secundum sibi morem consuetissimum dixerant, ''Sancte Cuthberte, te tuorum hic sanctorum pignerum custodem reUnquimus ; et cuncta huc tuo honori deferenda committimus." Quorum precibus ac votis ille non defuit, sed sua, et sibi oblata, fideUter custodire non renuit. Sacerdos iUe sic a Sancto Cuthberto correptus, ssecu- lum deserens, monachus in proximo efFectus est ; territus in eo quod insipientia sua, a tam perfecti virtute miracuU, ad boni pro- positi aemulationem tam modestae suavitate doctrinse permutata est.

CAP. XXXVI. — Qualiter Sanctus Ciithhertus cuidam Sacristce suo in visu apparuit ; H candelam^ ne vestimenta sua com- hurerentur, extingui prcecepit.

Omnis actio quse pii desiderio fundatur semper aUquo virtu- tis munimine refovetur. Nam tunc ad opus bonum se robustius

DUXELM. LIBELLUS, ETC. 79

anlmus accingit, qnando divmse protectionis anxilium slbi fami- Iiaruis affinsse perspexerit. Qnod cnidam Sacrist^e in Ecclesi\ Dimdmi provenit, qui mnlta devotionis pietate erga Sanctnm -Uei Confessorem efferbnit. Hic cnnctavasa sacrata et linthea- mma cnm indnmentis sacerdotalibns snb custodige tutela habnit ; qnorum conservationi et augmento saepius multo intendit. Nocte deniqne qnadam, lucerna accensa, ad armaria, in qnibns ha?c om- ma conservabantnr, accessit ; et quippiam neaotii ibi perfec- tunis, candelam igne succensam secns se in assere collaterali confixit. Xegotioqne peracto, festinns serravit hostiola; et alias mtentus, postmodum diversa orando circnmivit Ecclesiie Joca. Denique pansaturus, se in loco sohtc-e sibi quietis com- posuit, et ibi per horas aliquot soporatns, obdormivit. Candela interim, deintro obhta, tasdas accensas per assernm siccantes planicies latnis effndit ; et, ad extremos sui fines perveniens non habens quo duitius protelata hfcreret, inter ipsa vestimenta sacrata et diversi precii ornamenta inferins prolapsa decidit Quod Frater ille comperire non potuit, quia obhvionis ignoran- tia ilhus memorias perculos perspicabiles obnubihmdo pra^venit ll-t ecce, in sompms, quidam ilh infulatns astitit, qui sic eum allocutus, ait " Snrge qnam citiiis, et mea vestimenta non sinas Jgnibus exuri, quia mnlti snnt decoris simul et precii. Jam qui- dem permaximam eorum partem edacis flammffi incendinin de- vorasset, nisi ea meae protectionis nmbra a caloris s^vitia con serv^sset. Ignis nempe latius flamarum crines eff"ndisset, si mea ibi obumbratio non fuisset." Evigilans ihe statim concitus, ad armaria obstrusa provolavit ; et aperiens, candelam ardentem in- ter yestimenta repperit. Quam extuht et extinxit, et, manu lestinante, sacra indumenta exphcans et rephcans, evolvendo evertens ac palpanter explorans, nil penitns omnium exustum repperit. O admirabile signum, ac prodigiale virtutis exein- pJum ! Flamma vorax tennem lini stamen devorare pertimnit nec mdnmentis Ecclesic-e Beati Cuthberti aJiquam I^esionis adustionem intulisse praesumpsit. Vere pii Confessoris protectio ibi fuit, qnaj devoti sibi famuli animum offendiculum snstinere non pertuht. Mirjique compassionis subventio, quc-e sui servi miseria? provida facta est refrigeratio. Sic Beatus Cuthbertus sibi devotorum pectora rcfovet ; et, qua? sua sunt, provide dis- ponendo conservat.

80

IIEGINALDI MONACHI

CAP, XXXV 11. — Qualiter Sanctus Cuthhertus Sacristam evi- gilaverit, et ne lucerna negligentius ornamenta sua invaderet communivit,

Nec mirandum est si sui ipsi devote famulentur, cum nun- quam in illo confidentes illius continuo auxilio destituantur. Nam, alio tempore, idem Sacrista labore nocturno fatigatus, obdormire voluit , et jam psalmodiae pertaesus longitudinem, in ipso strato lectuli sui, quo consederat, sompno surripiente sopora- tus erat. Cui, nocturno tempore, consuetudinis erat coram se lumen accendere, et sic super lectum residens, aliquamdiu psalmorum jocundis delectationibus inservire. Candelam igitur istam a latere altero supra spondilia lectuli sui suprema con- fixerat ; et sic obdormiens, quod ibi sic accensa defigeretur, ignorabat. Lecto interius stramine suppleto flammis nimis ami- ca materia subpetivit ; et ab omni prorsus latere lignea materies archarum et asserum copiosa circumstetit. In superiori vero ejus altitudine, quaedam tabularia stratura longius et latius pro- minens exstitit, supra quam omnium cortinarum, dorsalium, ac caeterorum ornamentorum ecclesiie tota collecta superposita conquievit. Quae a lectuli ejus altitudine non super unius cu- biti excreverat quantitate. Unde incendii fortuna importuna tanto formidolosior erat quo jactura major et ruina pernitiosior imminebat. Obdormiente illo, flamma clarius emicuit, et de vicina tantae materiei copia augmenti solatia plurima perquisivit. Videns ergo Sanctus Confessor Domini grave detrimenti dis- pendium suis ornamentis accidere, pietate solita, decrevit illis prospiciendo subvenire. Obdormienti nempe in visu astitit, et, quasi leniori impulsu eum ad vigilias exhortans, ait, " Exsurge et resurge, quia ecclesiae meae ornamenta nolo funditus devas- tante flamma deperire. Nam mukorum fidehum oblata et do- naria sunt, et labores plurimorum, et praemia pro iUis retri- buenda sunt. Et te ipsum flamma corriperet nisi nunc manus mea, Domini tui Cuthberti, tibi subveniret." Quaha dicendo, disparuit ; ac Frater ille evigilando plurima circa se igne suc- censa pertimuit. Solus quidem illic et nocturnus exstitit ; et vehementius iccirco obstupefactus apparuit. Inplorans tamen saepius Beati Cuthberti patrocinium, se in mediis flammis inges- sit, et sub momento temporis omnes extinguendo repressit. Mane vero facto, nichil quod dampnosum foret exustum rep- perit ; sed potius Deum in Sancto Cuthberto glorificando bene- dixit. Sic Sanctus Confessor Domini et fidelem sibi ministrum ab imminentis flammae pressura illaesum eruit ; ac quantae solH- citudinis curam de suis rebus gereret cunctis evidenter ostendit.

DUNELM. LIBELLUS, ETC.

81

Tali vii-tutum gloria Sancti Pontificis Cuthberti potentia decla- ratur, et quantum in ejus subsidiis confidendum sit, suis fideli- bus perfectius intimatur.

CAP. XXXVIIL — De Fratre quodam in EcclesidBeati Cuthher- ti vigilante^ qui in eddem celehres choros audivit; et tres Episcopos de post altare descendentes ac regredientes per^ spexit.

Tempore alio, quidam Frater devotus in eadem Ecclesia ex- titit, qui multse gratife plenitudine satis mirabili decore refulsit. Hic perraro sompniis indulturus in aliquo lecti strato decubuit ; sed potius stratus duro ecclesias pavimento, dum forte moles re- pentina in ipsum iiTuit, ibi obdormiendo quievit : iterumque evi- gilans, solitae orationi nichilominus institit, et Domino, quomodo noverat, devotas sic saepius excubias celebrabat. Tahs vitae ipsius consuetudo fuerat diutina, ahisque morum modestiis satis rehgiose composita et instituta. Exactis itaque solempnhs noc- turnahbus, vir ihe vota sohta completurus ahquamdiu oravit; et lassatis viribus oppressus, sompno quievit. Evigilans vero de medio chori, in quo obdormierat, a latere dextro in subsehiis solus secum caelestia cogitabat. Attohens vero oculos erga superiora ecclesiae pavimenta, inter nubila obscuriora videt tres personas ad inferiora descendere, et paulatim moderatis passibus ad gradus chori subteriores attingere. Quorum singuh pontifi- cahbus infuhs ornatissimi processere ; et ad gradus chori medii consistentes, dulcifluo modulaminis genere, aUehua, cum versu subsequente concinere. Qui vuhu maturi, forma decenti, cum senio aetatis gravidi, erant satis visu perspicui, cantus suavitate jocundi, personah scemate gloriosi. Auribus deinde erectis, ad austrahs plagae regionem, ubi conspicimus Sanctae Crucis yma- ginem erigi, vldebatur ihi chorus muhorum concinentium, sub- cinentium, seu etiam discinentium, prosae ahcujus ordinem pro- sequenter imitari. Proinde aestimabat ihe secum, Episcopum Dunelmensem ordine consueto ibi missas celebrare, et tam ho- norifica in ejus obsequiis clerum circumministrantem exsolvere. Nam ihi(; clara himinaria ahius emlcabant, ac deihinc muhi odo- ris thiamata satis amcene redolentia profluebant. Expleto versu, cum aheluia postmodum reciproce inchoata, pontifices ihi gradus pertranseuntes ad ahare predictum subeunt, ibique, cum caeteris canentibus, quasi ad missarum sohempnia substiterunt. Nempe p]piscopiscantibus suis finem facientibus, chorus ihe statim, quod superfuit, meiica moduiatione subplevit. Ihe vero, qui missarum sohempnia celebravit, omnia quae decebant cpiscopah scemate

r

8'2

RKGINALDI MONACHI

peroravit. Omnibus (leinde celebri ministerio expletis, videt iterum, quos prius, Episcopos per pavimenta ecclesiae de post altaris ulteriora procedcre; quorum processus prosequens, subito sibi deprehendit illorum ymagines disparere. Quos illos sanctos Pontifices fuisse non ambiginuis, quorum pingnera sacratissima in Dunelmensi Ecclesia honorifice conservamus ; Aidanum, vi- dehcet ; Cuthbertum ; Eadbertum ; et iEdelwoldum.* Quis vero illorum dominica sacra confecerit, solus omnium Dominus, internus arbiter, novit. O quam gloriosis virtutibus ecclesia perornatur, qua^ tantorum Patrum possidens pignera, a Christo Jesu Domino tam sullimiter honoratur ! Non enim est eis diffi- cile phirima caelestium virtutum operamina perpetrare, quos constat in gloria supernae civitatis Angehs coaequales et concives sempiternos existere. Perquirens etiam Frater ihe a quodam eorum comite, qui sub hoc visionis tempore coram iUo videbatur pertransire, didicit ab eo iUos ipsos sacros Episcopos, quos prae- nominavimus, exstitisse. Plura vero ab eo percunctari non au- debat, quia jam secum advertit id esse bpirituale quod viderat. At tamen, ut nobis asseruit, in exstasi neque in excessu mentis omnino non exstitit, quia ista pervigil, oculo corporeo et sub nuho aenigmate vidit; voces sanctorum Pontificum ahquanto grossioris hanehtu spiritus personabant, et omnia, quae concine- bant, moderatiore cantilenoe spiritu modulabant.

CAP' XXXIX. — De vexillo Saticii Cuthberti, cui ohsistere ignes non potiierant, sed nec illud exurendo lcedere prcBSumehant,

Inter aha diversae fortunae s^eva discrimina, contigit urbem Dunehnensem saepius intolerabiha sustinere periculorum incen- dia. Quibus infortunii teiiiporibus, semper Fratres Ecclesiae ad sohtae protectionis arma confiigiunt, et Beati Cuthberti rehquias adversus furentes ignium torridas faces frequenter exponunt. Ubi frequenter vidimus contra earum adventum voraces ignium globos gradum sistere, appropiantibus loco cessisse, loca, tecta, seu domiciha, quae perhistrassent, ulterius non contingere. Unde, ahqua vice, flamma Civitatis moenia devorante, contigit ut Fratres, ad earum conatus infringendos, citius advolarent, et Thecam cum sanctuariis ecclesiae phiribus illo secum deporta- rent. Nempe et si ahi lanceis, scutis ac securibus voraces im- petus infraenabant, isti tamen, orationum munimine, sacerdotahs nanus profusa benedictione, ac sanctorum pignerum obumbra- aine, illorum insanias citius ac levius cohibebant. Jam, igitur,

iFour Bishops of Lindisfarne. Aidan, 635-652. Cuthbeit, 685- 688. Eadbert, 608—689. Ethehvold, 724—740.

DUNELM. LIBELLUS, ETC.

83

oniina inferioris urbis sedificia flamma consumpserat, et exstinc- tores suos vis incendii grassabunda infra septa Castelii conki- gisse compulerat. Quapropter muros conscendunt, et, mter lapidea propugnacula, qua?dam eciam lignea interponere pro sua defensione concertarunt. Ventus enim vehemens ab aquilone in illos irruit, et flamma super unius lanceae longitudmem super omnium vertices altius excrevit. ScintiUae cum facibus, prunae vernantes ardoribus, deultra muros altissimos evolebant ; et jam domus interioris atrii succendentes, prohibentium vires exsupe- rando confregerant. Comperta denique novi consihi solhcitu- dine, vexihum Beati Cuthberti cum sacris Corporahbus m lan- cea suspendunt, quorum latorem inter medias flammas se subito ingessisse viderunt. At primum, flammae quasi adurendo lUud circumdantes, postea vero se paulatim cohibendo dissihunt, at tamen, quandoque, muho ahius quam lancea protendi poterat prosihentes, se extulerunt. Ahquando hora integra, modo fere dimidia, dira ihud incendia undique circumdando cooperuerant; ac fimbrias ihius saiviora ventorum flamina in taedis ardentibus ihas saepemuho diutius impulerunt. Nemo denique hommum, qui haec videndo circumstetit, quicquam de eo integrum jam superfuisse putavit. Dicebant quidem ad invicem singuh, con- querentes mutuo universi, "magnum jacturae dispendium hodie hic factum est, qiiia vere Sancti Cuthberti vexihum modo igni- bus exustum est." Proinde ejus portitorem, ut abcederet, sae- pius inclamabant ; sed hiis prorsus importunis vocibus eum re- vocare non poterant. Ita demum crebro tenentem edax flamma circumdedit, quod nuhus ei via? exitus fugituro progressibihs patuit. Post haec vero omnia, ignis relapsus in se depenit, nec aHquos fines, quos cum ipso vexillo perlustraverat, ignis invasisse s€u praeterisse praevaluit. Ventus etiam decidens in auranri pa- catissimam vertebatur ; omnisque desperationis primae miseria jam, Beati Cuthberti proventu, in gloriae Dei clementiam per- mutatur. Nam et vexiUum Ulud ab omni ignis laesione, cahgine fumosa vel fuhgine tetra, iUaesum comparuit; quod omnibus con- tuentibus ac contrectantibus satis adhuc praemirabUe consistit. Quidam etiam, qui ibi pixidem secus iUud cum Eucharistia te- nuit, avem modicam desuper de pixide evolasse conspexit. Quae levi alarum remigio ignes scmper prosternendo perdomuit, ac rorifero imbre repressit. Post modicum tamen, conquassatis ardoribus, iUo unde exierat rediit, et supra pixidis pinnam resi- dens, quo devenisset, non comparuit.

1. 2

REGINALDI MONACHI

CAP. XL. — Qui de Fratribus Corpus Sancti Cuthberti levaverint vel contrectaverint^ et, quant(e sanctitatis vestigia in Sancto Cuthberto fore, pignera secus illmn reposita contestata sint.^

Facile dinoscitur ubi vis cordis infigitur. Delectat quidem «emper animum, aut desiderata perspicere, aut, de illorum in- vestigatione, nova vel recentiora perquirere. Quapropter, si de Beati Cuthberti gloria jocunditatis affectibus delectamur, nunquam tamen fastiditi saciamur ; nec admirando succum- bimus : sed neque, semper recitando vel scribendo, admira- bilium illius finem pertinginuis. Volentibus igitur nosse de Beati Cuthberti beatitudine paucis explebimus, quae a ma- turioribus ecclesiae potuimus inquisisse. Hii illos nimirum viderant, audierant, ac quaeque de illo secretiora didicerant, qui Beati Cuthberti corpus incorruptibile et manibus contrecta- bant, visu et contuitu explorabant, ac uhiis levabant et brachiis perstringentibus sustentabant. Quorum haec nomina sunt. Tur- gotus Prior, Alduinus Subprior, Leofwinus, Wikingus, Godwi- nus et Osbernus Sacristae, Henricus, et Wilhehnus cognomen- to Havegrim, utrique Archidiaconi, et Algarus postea Prior, ac Symeon. Osbernus a parte capitis Sancti Cuthberti manibus corpus sanctum corripiens de loco suae dormitionis in sulhme extuht. Alduinus vero a parte pedum idein corpus complectens vestigia sacra elevando erexit. Algarus etiam, dum corpus in medio se, more viventis, iiiflexit, in ulnis medium corpus flexi- bile complectendo comprehendit. Hic etiam cum Abbate de Sagio vestimenta circa venerandum caput exphcavit, et coadju- tor ilhus exstitit. Corpore sancto tapetiis et pahiis superposi- to, Symeon, qui cereum cum caiidelabro tenuit, fluentibus la- crimis sanctis ihis pedibus oscula satis dulcia semper impressit. Qui suis auditoribus Dei magnaha retulere, et quaedam etiam eis secreta planius detexere : qua? omnia tamen noluere scriptis inserere. Nos vero ea describere dignum duximus, dulce ha- bentes nosse perfectius ea quae non vidimus ; ac posteris ea nota facere quae quibusdam incerta fore cognoscimus. Elevato cor- pore sacro de suae dormitionis loco, locelhim, in quo ut obdor- miens, in latere dextro eatenus decubuit, mira suavi odoris dul- cedine circumquaque perferbuit. Locus etiam in quo corpus illud sacratissimum jacuit ciim omni prisca hgni ipsius novitate respenduit, et omni parte siccus apparuit. Ac fulcrum de nobihoris serici palho, quod iUi substratum fuerat, quantamcunque

^ This and the three succeeding chaj^ters are descriptive of occurrences, &c. connected with the renioval of the ]J.emains of St. Culhbert into the new Ca- thedral of Durham, in Septembcr, 1101.

DUNELM. LIBELLUS, ETC.

85

ejus partem suis sub mimsteriis habebat, quasi recentius contex- tum nitidius relucebat. Ea vero pars illius fulcri vel panni se- rici, quae sub aliis Sanctorum Reliquiis secus illum substerni videbatur, tota a tineis devorata, in favillas cinerum solvebatur. Nullum tamen omnium ossiuni alicujus alterius Sancti arescen- tium, quod corpori incorrupto strictim ac compactim lateraliter adhaeserat, de suo pulvere vel putredine ejus indumentis sacra- tioribus quippiam la^sionis vel cineris aut humoris intulerat, At- tamen ubi ea Sanctorum pignera recubuerant, pars iUis permis- sa sepulcri inferius, ex pulvere piitredinis eorum denigrata, coal- uit ; ex cineris contactu diuturno contagium, non tabis experi- mentum, sumpsit. Proinde cinis, qui more naturah ex se ipso computruit, sordes coenosi pulveris parturivit : ac sic dum tinea putredinis ossa illa naturah corruptione dissolverat, cinerescens resolutio ipsa secum ahquantuium tepida, humorem ahquantu- lum inferiorem sibi procreaverat. Unde pars illa sepulcri ubi portio aliqua Sanctorum pignerum requieverat, coenosa, lutu- lenta ac aliquantuhim humecta parebat. Quapropter thecam Beati Cuthberti, collecto in unum pulvere toto, ab his laesionibus emundarunt, et sanctos cineres ipsos in quibusdam vascuhs hg- neis ad hoc opus dedolatis cohigendo reposuerunt. Quve alias in Ecclesia, facta ad hoc negotiuni capseha grandiori, honori- fice reservantur ; et quaedam de operinientis, quae rehquiis ihis erant circumposita, adhuc semi-incoi ruj^ta cum eis reponuntur. At quia de parte illa cinerum fuliginem et humoris infusionem akius insidentem omnino abradere vel delere non poterant, alio artificio comperto, id praevenire curabant. Vok4)ant quidem partem illam obscuriorem ahquantulum akeri spendidiori con- similem si possent efficere ; sed his nequaquam ausi sunt diutius inservire. Proinde, nova cahichtate rej)erta, tabulam hg- neam componunt, quam ex onnii })arte fundo sepulcri et ex omni regione collaterali convenientem efficiunt ; quam, de mane usque ad vesperam secus torridos ignes calefactam, liquentibus ceris inficiunt, et, quantum possibile erat, eam tali hquoris dul- cedine infuderunt. Cujus regioni inferiori, more tripodum, peck^s a quatuor angulis affigunt, quorum altitudo cum tabula» ipsius latitudine triuin digitorum j)lenitu(hnem elTecit. Qu.-e in fundo sepuk-ri infimo loco supposita cst ; et sic onniis particula sepukri, qu.-e })rius ex pulvere Sanctorum pignerum obsoleverat, hujus operimento tabula? praeducta est. Ita igitur fundo thecic inferiori supersedendo coh^eserat, quod, videntibus, ahquid no- vum fore fundamentum nuper expohtum comparebat : quam pedes hgnei inferius super fundaniento veteri sustinebant, ac omnes inferioris partis obsoletas maculas praeoccupando ope- l uerat. Hiijus tabulae parti superiori Corpus gloriosi Pontifici*

F 3

86

REGINALDI MONACHI

mcorruptibile in loco quietis sua? superpositum est ; et omnis collecta Reliquiarnm separatim alibi locata est. Unde provenit quod corpus illud sanctissimum pene in medii sepulcri altitudine prominet, quia non in fundamento thecai suae, sed super hanc potius tabulam jacet.

CAR, XLL — Qnihus indumentis Corpus illud sanctissimum obvo- lutum sit, vel qualis membrorum contrectatio vel dispositio fuerit,

Et quia, qui ex parte cognoscit, plenitudinis scientiam potius adipisci contendit, nunc, quae adhuc desunt, prosequamur, et a sancto illius corpore subsequenter exordiamur. Corpus illud, tantis virtutum meritis permirabile, procerae et virihs staturae videtur existere. Quae tamen proceritas nec nimis ex producto distenditur, sed nec plurimum ex correpto restringitur. Menbra vero omnia sohda, flexuosa, et integra, quaha virum perfec- tum decent ; nervis sinuosa, venis roriferis phcabiha, carnis mohitie suavia, quaha potius, viventem in carne, quam defunc- tum in corpore, exhibent. Caro ipsius interius hni sindone subtihssima undique circumvohita est, cujus integumento nuhius aherius generis operimentum interius est. Hanc revera sindo- nem ipsi viventi Abbatissa Verca contuht, quam ipse semper sibi ad hoc negotium conservavit. Post hac, alba sacerdotah induitur, et amictus in coho vel humeris esse videtur. Cujus genas ac faciem, omnemque undique totius venerandi capitis superficiem, pannus subtihssimus operiendo obtegit, qui ita om- nibus menbris subpositis districtissima sohicitudinis arte cohaesit, quasi ca^sariei, peUi, temporibus, ac barbae, conglutinatus sit, Qui ex nuUa parte, alicujus arte, altius ahquantuhmi a cute vel carne elevari, diveUi, vel subrigi, potuit. ISed nec etiam praea- cutissima extremitate unguium in ahquo loco ehci, expingi, vel saltem sensu quovis perceptibih diduci, praevahiit. Unde nares et oculorum palpebrae interius satis perspicue patebant ; sed ta- men pehis inferior vel caro tenerior desubtus preclare patentes videri non poterant. Sic, usque ad coUi compages, omnia ca- pitis officia et sensus hominis officinae eodem modo opertae erant, nec ad earum visus perceptibiles ahquo conamine quihbet aditus fuisse patebant. Nasus ejus in supremo cardine ahquantulum videbatur obcurvus, et mentum ilhus, quasi osse inferiori, bici- piti divisione vaUiculatum erat videntibus. In qua vahicula sic alterutrim geminata, pene digiti transversi quantitas infundi potuit ; eo quod menti ipsius extrema summitas ita infossa sit. Supra haec omnia sudarium purpureum exstitit, quod mitram in capite totam interius celat et contegit. Quae, cujus fih genere

DUNELM. LIBELLUS, ETC

intexta sit, non facile patet, eo qiiod hujus temporis talis intex- tura non sit. In fronte Sancti Pontificis auri lamina non textr- lis fabrica, tantummodo forinsecus deaurata, prseminet, quae diversi generis lapidibus preciosis, minutissimis tamen, undique conspersa renitet. Devoti tamen magis quam curiosi, qui ejus sancta interiora conspexerant, volentes carnem illius nudam vi- dere, sudarium, quod praediximus, altius elevabant, et sic, inter colli spondilia et humerorum confinia, carnis molUtiem con- spicientes, manibus pertractabant. Viderunt, digito et manibus palpaverunt, et sic in universi corporis finibus consistere com- pererunt. Stola super albam et fanone coronatus est, cujus fines ulteriores a pedum parte ahquantulum patent, nec tamen suae texturae genus discretile cuiquam praebent. Siquidem ea- rum interiora a tunica ac dahnatica siiperioribus operiuntur, sed extremi fines orarum preciosissimi operis e^se visuntur.

CAP. XFjII. — De ejus PontiJicaUbns insigniis, et cvjiis precii eadem sint^ coloris, graticp, vemistatis, vel qiiantcp jmlcritudi- nis atque textarce permirabilis.

Christianorum more pontificum, post haec tunica et dalmatica indutus est ; quarum utrarumcpie genus ex precioso purpune colore et textih varietate satis venustum et permirabile est. Nempe dalmatica, quae superius evidentius apparet, subrufi coloris purpuram, satis hoc tempore incognitam, cunctis expe- rientioris viris scientiic pniebet. Qiuie primaevae adhuc novitatis et decoris gratiam in omnibus servat, et sub tangentibus pal- pantium articuhs, pro sohdae venustatis opere et textih virtutis plenitiidine, quodam crepitus genere personat. In qua fabrica intextihs est subtihssima et tam florum quam bestiohiruni inserta effigies, o})ere sinud ac discretione minutissima. Ciijus spe- ciem, ob decoris pulcritudinem, frecpienti varietatis respersione imnuitat color ahus, qui creditur et probatur esse citrinus. Quae varietatis gratia perpulcre in panno purpureo emicat, et respergentibus macuhs intermixtim diversitatis quaedam nova moderamina format. Haec coloris citrini infusio respersa, ut- pote guttatim insidere, dinoscitur ; ciijus virtute vel decore purpune subrufa species vehementius atque preclarius relucere compehitur. Cujus dalmatia^ fines extremos limbus deauratus, instar aurifraxii ahcujus, undique perambiendo circumluit, qui prae auri copia, quae in t^us fabrih textura inseritur, non facile, et tunc quidem cum aliquo stridore, reflectitur. Ita est vohi- bihs ac rephcabihs, at tainen pro spissitudine sua, sine ahcujus adjutorio, iterum ad rigorem pristinum per se reductibihs. Qui

REGINALDI MONACHI

ad mensuram palmae virilis latitudine distenditur ; cujus operis industria satis artificiosa fuisse videtur. Simili modo, in utri- usque manicae finibus postremis, de quibus prodeunt manus vel brachia gloriosi Pontificis. Circa collum vero ubi caput emit- titur limbus aureus priore latior, opere et precio etiam incom- paratior esse videtur. Qui permaximam humeri utriusque partem tam posteriorem quam anteriorem obtegit, eo quod ex alterutra regione pahiii ac pene dimidii plenitudine latior sit. Manus autem ilh secus ventris superiora jacentes videntur ad ccelum digitos erectos extendere, et pro devoto sibi populo semper Domini misericordiam postulare. Qui enim eas in hora mortis su^e, ad orationem pro seipso, in akum extuht, jam post carnis exitum, pro nostrorum expiatione scelerum, nunquam eas deponere novit. Possunt tamen a contingentibus in partem quamhbet reflecti, et articuh singuh, more viventis in carne, movendo phcari, incurvando relegari, et quovis dirigendo pro- moveri. Brachia simihter in aho erigi et demitti, et sic omnia menbra ejus caitera pro voto palpantis diduci et remitti. Casu- la, quae ei post undecim sepuitura? suae annos sublata est, nun- quam ei postea restituta est. In pedibus calciamenta pontifi- caha gerit, quae vulgus vocare sandalia consuevit. Quae, ex regione siiperiori, multis foraminibus minimis patere videntur ; quorum operamina artificiosa ex industria tahter confecta com- probantur. Caeterum, utrum interulam molhorem seu ahquam cucuham monachilem interius habuerit, nemo novit : quia, quae carni ihius vicinius adhaerent, nemo contingere seu explorare praesumpsit. Proinde de vestibus ipsius aliis, hneis vel forte laneis, cunctis in ambiguo est, quia id nuhi planius pervestigasse permissum est. Supra dalmaticae amictum corpus sanctum ahis pahiis preciosis ac sericis operitur, quorum genus non adeo per- iecte dinoscitur. Quibus superius, lodex novem prope cubito- rum dimensionem in longitudine tenens, tres autem et semis in sui latitudine protendens,